Diğer din salikleri ile ilişkilerimize dair

“Allah, sizi, din konusunda sizinle savaşmamış, sizi yurtlarınızdan da çıkarmamış kimselere iyilik etmekten, onlara âdil davranmaktan men etmez. Şüphesiz Allah, âdil davrananları sever. 

Allah, sizi ancak, sizinle din konusunda savaşan, sizi yurtlarınızdan çıkaran ve çıkarılmanız için destek verenleri dost edinmekten men eder. Kim onları dost edinirse, işte onlar zalimlerin ta kendileridir”. (Mümtehine  60/8-9)[1]

Bu ayetin nüzul sebebi şöyle bir olaydır:

Hz. Ebu Bekir’in kızı Esma’nın cahiliye inancı üzerinde bulunmaya devam eden bir annesi vardı. Müşrik olan bu kadının adı Kuteyle bt. Abduluzzâ idi. Bir gün beraberinde bir takım hediyeler, çökelek, tereyağı vb. olduğu halde kızını görmeye gelmişti. Kızı Esma ona:

“-Senin hiçbir hediyeni kabul edemem. Hz. Peygamber izin verinceye kadar da yanıma girme!” dedi.

Hz. Aişe, onun bu durumu Hz. Peygamber’e açtı. Bunun üzerine bu ayetler geldi. (Kurtubî, XXIII, 322)

Hz. Safiyye bt. Huyeyy (ki kendisi Hz. Peygamber’in hanımı idi) odasını Muaviye’ye yüz bin (dirhem)e satmıştı. Hz. Safiyye’nin Yahudi olan bir erkek kardeşi vardı. Ona Müslüman olup kendisine mirasçı olmasını önerdi. (Kavmi ona: “Dünyalık için dinini mi satacaksın?!” dediler ve baskı yaptılar. O da Müslüman olmaya yanaşmadı.  Bunun üzerine Hz. Safiyye, mal varlığının üçte birini o kardeşine vasiyet etti[2].

Bilindiği gibi din ayrılığı miras engelleri arasında bulunmaktadır. Hz. Safiyye Müslüman, kardeşi ise Yahudi olduğu için birbirlerine mirasçı olamazlardı. Hz. Safiyye de ona Müslüman olmasını ve böylece miras engelinin ortadan kalkmasını söylemişti. Bununla birlikte o Müslüman olmamıştı. Bu durumda kardeşi, Hz. Safiyye’nin geride bıraktığı mal varlığından hiçbir şekilde miras yoluyla faydalanamayacaktı. Ancak Hz. Safiyye belli ki kardeşini kollamak istiyordu. O hukuken mirasçı değildi. Bu yüzden de ona vasiyette bulunmasının önünde bir engel yoktu. Ölüme bağlı vasiyet gibi tasarruflar, ancak mal varlığının üçte birinden geçerli olur. O da bu durumu göz önünde bulundurmak suretiyle malının üçte birini ona vasiyet etmiştir.

Başka hiçbir malı olmasa bile ev bedeli olarak eline geçen yüz bin dirhemin üçte biri otuz üç bin küsur dirhem eder. Bu, zekatta nisab miktarının iki yüz dirhem olduğu dikkate alındığında yüklü bir meblağ sayılır.  Onun böyle yüksek bir meblağı Müslüman olmayan birine vasiyet yoluyla bağışlaması ashaptan hiç kimsenin tepkisini çekmemiştir. Çünkü onlar, akrabalık bağlarının –arada din farkı bulunsa bile- gözetilmesinin gerekliliğini bilmektedirler. Aynı şekilde onlar yukarıda geçen ayetten de öğrendikleri üzere sırf bizim gibi inanmıyor diye insanlara, özellikle de yakınlarımıza iyilik yapmayı terk etmenin asla bir erdem olmayacağını, asıl erdemin her halükârda yardım elimizi tüm insanlara uzatabilmek için çaba içinde olmamız gerektiğini göstermiş oluyorlar.

Cümlesine selam olsun!

Dua ile!

20.12.2012

GARİBCE

---

[1] لَا يَنْهَاكُمُ اللَّهُ عَنِ الَّذِينَ لَمْ يُقَاتِلُوكُمْ فِي الدِّينِ وَلَمْ يُخْرِجُوكُمْ مِنْ دِيَارِكُمْ أَنْ تَبَرُّوهُمْ وَتُقْسِطُوا إِلَيْهِمْ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُقْسِطِينَ (8) إِنَّمَا يَنْهَاكُمُ اللَّهُ عَنِ الَّذِينَ قَاتَلُوكُمْ فِي الدِّينِ وَأَخْرَجُوكُمْ مِنْ دِيَارِكُمْ وَظَاهَرُوا عَلَى إِخْرَاجِكُمْ أَنْ تَوَلَّوْهُمْ وَمَنْ يَتَوَلَّهُمْ فَأُولَئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ  [الممتحنة : 8 ، 9]

[2] سنن سعيد بن منصور (الفرائض) 227 - (1 / 128) 437- حَدَّثَنَا سُفْيَانُ ، عَنْ أَيُّوبَ ، عَنْ عِكْرِمَةَ ، أَنَّ صَفِيَّةَ بِنْتَ حُيَيٍّ بَاعَتْ حُجْرَتَهَا مِنْ مُعَاوِيَةَ بِمِائَةِ أَلْفٍ ، وَكَانَ لَهَا أَخٌ يَهُودِيٌّ ، فَعَرَضَتْ عَلَيْهِ أَنْ يُسْلِمَ فَيَرِثَ ، فَأَبَى فَأَوْصَتْ لَهُ بِثُلُثِ الْمِائَةِ.

IV. Din Şurası 2009 Ardından Bazı Değerlendirmeler III (Değişim)

O zamanki Din İşleri Yüksek Kurulu Başkanı Prof. Dr. Hamza Aktan –kendisi benim İslamî İlimler Fakültesinden fıkıh hocam oluyor- açılış konuşmasında özetle şunları söylüyor:

“Bireyin milyonların arasında yalnız yaşadığı bir çağı yaşıyoruz. İçinde yaşadığımız, giderek bilgi çağına dönüşmekte olan sanayi çağında, tarım toplumunun bireyi kucaklayan, denetleyen, kontrol eden yapısı tamamen değişmiş ya da daha ötesi silinmiştir. Binaenaleyh, bireyin sığınağı olan toprağa bağlı geniş aile dağılmıştır. Sevincini paylaşarak katlayan, kederini paylaşarak azaltan, aynı soydan aynı kandan dedeler, nineler, amcalar, teyzeler, halalar birbirlerini yılda bir kere görebilecekleri ya da göremeyecekleri uzak diyarlara dağılmışlardır. Herkes geçimini sağlayabileceği yer neresiyse oraya göç etmiştir. Aylarca, yıllarca ayrı kalış akrabalık bağlarını zayıflatmış, dayanışmayı azaltmıştır.”

…

“Sanayi toplumunun anakent insanı, kapı komşusunu tanımıyor. Hısım akrabadan yoksun kalmıştır. İşin asıl kötü yanı kaybolan bu değerlerin ve toplumsal kuralların bıraktığı boşluğu dolduracak yeni kurumlar henüz kurulabilmiş değildir. Metropol insanı topraktan kopmakla ekonomik güvencesini de kaybetmiştir.  O artık dolu ambardan, kilerden yoksun kalmıştır. Yiyeceğini günlük nevaleler halinde evine poşetlerle taşımaktadır. Yıllık güvenceyi kaybetmiş günlük yaşamaktadır.”

...

“Kent insanı doğadan kopuk yaşamaktadır… Koşturmaca sonucunda eş ve çocuklara yeterli zaman ayıramamakta özellikle çocuklar sevgiden yoksun büyümektedir.”

…

“Kırsal kesimden göç edip anakentlerin varoşlarına yerleşen aileler kent hayatına uyum sağlayamamaktadırlar. …Geçim darlığı aile içi şiddeti davet etmektedir. Şiddet kadına ve çocuklara yönelmektedir. Bu durum soyguncu, kapkaççı, tinerci, köprü altı çocukları gibi adeta suç işlemeye mahkum çocukların türemesine neden olmaktadır… Diğer taraftan kentsoylu aile çocukları da cepleri harçlık görürken ruhları ilgi ve sevgiden yoksun kalmaktadır.”

…

“Kişiyi gerektiğinde maddeten destekleyen, manen kucaklayan hısım akraba dayanışması, yanlışlarını düzeltecek hoca nasihati, dinlenen, itibar edilen büyük sözü, yanlışları kınayan toplum denetimi tarım toplumunun günümüze intikal etmeyen, kaybolan kurumlarından birkaçıdır.”

“Bu kaybolan bu kurumların yerini alacak yeni kurumlar oluşturulamamıştır.”

“Toplumumuzu oluşturan tüm katmanlara ve kesitlere ulaşmak, onlara manevi değerlerimizi tanıtmak başta din görevlileri olmak üzere dini konularda bilgi birikimi olan tüm aydınlarımızın görevidir.”

“Asıl olan ilahî mesajın tüm insanlara ulaştırılmasıdır. Toplumumuzda gözlemlediğimiz olumsuz tabloların oluşmasında bizim de payımız olduğu gözden uzak tutulmamalıdır. Bir anlamda suçluyu toplum üretir. Öyle ise sorumluluğu paylaşma durumundayız.” (I, 49-52)

Evet, hocanın konuşmasının esaslarını bu cümleler oluşturuyor.

Hoca tarım toplumundan sanayi toplumuna –ki artık bilgi çağına geçilmekte olduğunu da söylüyor- geçişin ortaya çıkardığı sorunlarla karşı karşıya olduğumuzu ve maalesef bu yeni duruma uygun çözümler geliştiremediğimizi vurguluyor.

Sabahattin Zaim hoca merhum, çağımızın bilgi toplumu olma safhasını da aştığını ve finans toplumuna evrildiğini söylerdi. Bu tespit, asırlar boyu süren istikrar dönemine karşın son bir asır içinde birkaç dönemin bir anda yaşandığını, başka bir ifade ile sürekli ve çok hızlı yeni bir değişim süreci içinde olduğumuzu gösteriyor.

Bizim fıkhımız tarım toplumu ihtiyaçları dikkate alınarak oluşturulmuş idi. O yüzden de bugünün sorunlarına birebir cevap olacak hususları bulamayabiliyoruz. Yahut bulduğumuzu sandığımız şeyler, yeni durum üzerinde abisinin eskisini giyen çocuğun üzerindeki elbise gibi ya eskimiş ya da bir iki beden fazla büyük gelmesi gibi duruyor. Bu zoraki durumun sürdürülmesi ise, o çocuğun rahatsızlık ve eziklik duyması gibi bir psikoloji oluşturuyor.

Sözgelimi bugün bana zekat ile ilgili bir soru gelmişti. Kat karşılığı verilmiş bir arsa var, anlaşmazlıklar olmuş, yarım kalmış falan filan… Şimdi ben bunu mevcut kitaplarımızdaki bilgilerden hareketle nasıl cevaplandıracağım. Gayrimenkul kiralarının zekatını ne şekilde ödeyeceğiz sorusuna eski bildiklerimizle nasıl cevap vereceğiz. Zekata tabi mallar arasında bunlar yok. Çünkü böyle bir durum, iktisadî anlamda değer taşıyan bir sektör olarak o dönemlerde mevcut değil. İşçi ve memur maaşlarının keza zekatı nasıl verilecek?

Toplumun neredeyse yarısının geçimi artık aylık ücret ve maaşla olmaktadır. İşçi sınıfı ile ilgili biz problemleri hangi mevcut bilgilerle çözeceğiz?

Siz, kölelik ile ilgili mesele sorun. Cevabı herhangi bir fıkıh kitabında hazır. Ama işçi ücretleri, emeklilik usulü, grev, lokavt… gibi konular, o günün hayatında yok ki sorun olması halinde cevabı kitaplarımızda olsun.

Hal böyle iken bizim bugün çoğu hocalarımızın yaptığı gibi, bu gibi sorunların çözümünü ilkesel düzeyde ele alıp çözmek yerine kitaplarda bulunan mevcut bilgilerle uzaktan yakından ilgi kurup çözümünü bulduğumuzu iddia etmek sadece kendimizi aldatmak olur, sahici ve kalıcı bir çözüm asla olamaz.

Hocanın diğer bir tespiti de bugünkü mevcut olumsuzluklardan hepimizin sorumlulukta bir payı olduğudur.

Hepimiz aynı gemide yaşıyoruz. Birbirimize karşı sorumlu olmalıyız. Geleneksel toplumların bildik sığınakları ve kontrol mekanizmaları vardı. Bugün biz ise bunların modern versiyonlarını oluşturmak zorundayız. Şikayet etmek ve sızlanmak yerine, gücü olan herkes gücü nispetinde sorumluluk almalı ve elini taşın altına sokmalı.

İlahî davetin bütün insanlığı kucaklaması, ancak bizim gayretimizle olur.

“İslam evrenseldir, Kur’an alemşümuldür” gibi laflar, içi boş sloganlardır. Kur’an rafta durup dururken, bize bile bir şey söylemiyor ki dili, kültürü, örf ve adeti, coğrafyası ve iklimi tamamen farklı olan dünyanın öbür uçlarındaki insanlara bir şeyler söylesin. Onu, asrın idrakine söyletmek bizzat bizim görevimiz.

Bu vesile ile emekli olan hocamıza sağlık ve afiyet içinde uzun ömürler diliyorum.

Dua ile!

20.12.2012

GARİBCE

Kırmızı mangır Beyaz baldır

 

Ben Mahir İz Hoca’ya yetişmedim. Ama onun adı bizim adresimiz oldu. Çünkü M.Ü. İlahiyat Fakültesinin adresi Mahir İz Caddesi No 2 / Bağlarbaşı idi.

O yüzden elimize geçen dekanlığa ait her resmi yazının altında rahmetlinin adı gözümüze ilişti. Rahmete vesile olsun.

Yılların İzi diye hatıratını yazmış.

Hepimizin üzerinde yılların izi var. Kimi alnımızda çizgiler olmuş, kimi şakaklara düşen aklıklar, kimi dazlayıp göz alan kafalar, kimi değirmendeymiş gibi ağaran başlar, kimi bükülen beller, kimi tutmayan dizler, kimi görmeyen gözler, kimi titreyen eller, kimi bağı çözülen diller… Geçen her bir sene illa ki bir iz bırakıyor üzerimizde.

Rahmetli ile anlatılanlardan en çok duyduğum “kırmızı mangır beyaz baldır” secisi.

İnsanım diye gezenler, kendilerini işlemedikleri günahın masumu sanmasınlar. Yusuf’um diye kasılıp caka satanlar, karşılarına Züleyha çıktı mı ki öyle kasılırlar hele bir baksınlar.

Kendilerine tamamen duygusal olarak kırmızı kırmızı mangırlar sunuldu mu ki. Tabi değişim bunları da etkiledi artık deste deste, yahut çanta dolusu yeşil kimya bozanı demek mi lazım. Belki de raconda bir adı vardır bilmediğimiz.  

Hele çakma Yusufların boyunlarındaki uçkurlarının fettan bir dilberin eline geçmesi halinde sürüklenemeyecekleri bir cehennem çukuru düşünülebilir mi?

Kabbal geleneğine göre Havva’dan önce güya Âdem’in Lilit adında bir belalısı varmış. Oğulları hâlâ onun kızları tarafından düşte aldatılmaya devam ediyormuş.

Bizim inancımıza bu uymuyor. Ama bizim başımızı yakan kendi babamızın öz kızları. Biz Âdem’in oğulları, bize eş olarak yaratılmış olan kızlarına karşı ilgi ve heyecan duymamız, yay kaşlarına ok kirpiklerine gönlümüzü hedef kılmamız, görünce feleğimizi şaşırmamız, elimizin ayağımıza dolaşması, yüreğimizin hop hop etmesi çok tabii, belki de bu olması gereken davranış şeklidir. Fakat bunu da kitabına göre yapmak lazım.

Mükerrem olan insan ve onun bedeni, insanî değerler ve hele cinselliğe mahal şeyler eskilerin tabiri ile öyle bezli ve meni cari şeyler mi ki keyfimize göre hareket edelim. İlle de bunları insanî bir biçimde kılıflamamız, örtmemiz, öyle çırılçıplak ortalığa salıvermemiz gerekiyor.

Sifahı nikahtan ayıran husus, bu tür cinsel alakaların insanların iştirakinin sağlanacağı merasimlerle yapılıyor olmasıdır.

Yakın tarihe ve geriye doğru baktığımız zaman kadın erkek ilişkilerinin çok kaygan ve kırılgan bir zemini oluşturduğu görülüyor. Kontrol edilemeyen yahut saklanan ama zamanla kokusu çıkan bu türden ilişkilerin nicelerini bulundukları makam ve mevkiden alaşağı ettiği biliniyor. Amerikan Başkanı mı dersiniz, ülkemizde parti başkanları mı, tarikat şeyhleri mi, kanaat önderleri mi, ileri düzey siyasiler mi… nice insanlar hep uçkur çukurundan esfel-i safilin bataklığına düşmüşlerdir.

Malcolm X’in, “Tanrı değilse bile, Tanrı’dan hiç de aşağı kalası değil” diye adeta tapındığı Elijah Muhammed’in gözünden düşmesine sebep yanında çalıştırdığı iki sekreterinin “çocuklarının babasının Elijah olduğu” iddiasıyla nafaka davası açmaları olmuş.

Bunun örnekleri saymakla bitmez. Üstelik gönülleri de karartır. Hem sıradanlaştırma gibi olumsuz bir işlev de görebilir. Bunların şüyuu vukuundan beterdir de.

Yüce Rabbimizden niyazımız, bizi bize komasın!

Bizi altından kalkamayacağımız baştan belli sorularla imtihana çekmesin.

Zinhar zehir içre baldır

Kırmızı mangır beyaz baldır

 

19.12.2012

GARİBCE

Sadece Üzücü

İslam’ın artı bir değer olması gerekirken bazı dayatmalar sonucu eksiltici olması üzücü.

İslam medeniyeti aynı zamanda bir su medeniyetidir. Fıkhımız taharet ile başlar. Hal böyle iken Müslümanların temizliğe yeteri kadar önem vermemesi üzücü.

İslam medeniyeti esas itibariyle bir fıkıh medeniyetidir. Hayatın her alanında yönlendirici, hayata ruh ve anlam verici olması gereken fıkıh, çağlar öncesinde donmuş ve fakat hâlâ hayatın içindeymiş gibi okutulmakta olması üzücü.

Hayatın içine inen bir kelamın, hayattan koparılarak iki kapak arasına sıkıştırılmış bir kitap gibi okunması üzücü.

Sünnetin Kur’an’ı içkin ve mündemiç olması söz konusu iken, ondan ayrı imiş gibi hatta bazen de rakip firmalar gibi algılanıp biri uğruna diğerine tavır konması üzücü.

İslam’ın ana gövdesini oluşturan ve onu çağlar boyu koruma işlevi gören icmaın, İslam dinamizminin ve gelişiminin en büyük engeli oluvermesi üzücü.

İslam akıl dini değildir elbet. Fakat akıllıların dini olduğunda asla şüphe yok. Hal böyle iken dindarların aklı (devrede) yok, akıllıların akıllarına bir ışık olarak vahiy yok. Bu durum gerçekten üzücü.

Allah kendisini tanıtırken tenezzül buyurup yeryüzüne iniyor ve bizden örnekler üzerinden kendini ve mülkünü anlatıyor. Böylece müteâl (aşkın) olan Zât-ı Akdesi’ne ulaşamayan kimse kalmıyor. Buna mukabil bizim aydınlar öyle yücelerde cevelan ediyorlar ki kendilerine ne bir kimse ulaşabiliyor ne de söyledikleri kendilerince yerde sürünenler açısından bir makes buluyor. Sen ol da haydi üzülme.

Allah insanı halife yarattı. Bizim halifenin sorumluluk almaya hiç niyeti yok. Sorumluluk almayana yetki kullandırılmayacağını bilmemesi elbette üzücü.

Bize her bir şeyini veren dünyamıza sahip çıkıp, onun üzerinden ebedî bir hayatı kazanma imkanını tepmek  de üzücü.

Bir bedel ödemeden cennete uçuvermek hep hayalimiz. Oysa hayallerin gerçek olması için gerçekçi olması ve belirlenen hedefe doğru azimle yürünmesi ve öne çıkacak her türlü engelin bir  bir aşılması gerekir. Biz hayalleri gerçekleştirmek için çabalamakla değil, bizzat hayallerin kendisiyle avunmak durumunda oluyoruz ve tabii ki bu  durum üzücü.

Esmanın tecellileri ile uğraşacağımıza ezber edip tekrar etmekle uğraşmamız beyhude ve üzücü.

Kuran’ı Allah şifa reçetesi olarak göndermiş. Biz reçetede yazılanı yapmak yerine reçeteyi okuyarak tedavi olmaya çalışıyoruz ve üzücü.

Allah bize ortalama yetmiş kadınlara seksen yıl ortalama ömür bahşetmiş. Bu koskoca ömürden, ömür boyu bizim başımızı dik tutmamızı sağlayacak ekstradan gerekli teçhizat için bir iki sene ayıramayıp, ömür boyu eksikliklerimizin ezikliği altında başımız önümüze eğik olarak yaşamaya mahkum olmamız üzücü.

Allah bize iş, aş ve eş vermiş. Kıymetlerini takdir edememişiz. Hep kaçan balık büyük olmuş, komşu tavuğu kaz görünmüş. Bize ait olanlarla yetinemeyip ihtiraslarımızın zebunu olmuşuz ve mutluluğu hiçbir şekilde elde edememişiz. Üzücü.

Çalışan elbette emeğinin karşılığını görecektir. Bu bir kanundur. Fakat biz işimizi emeğimize ve hak edişimize değil de piyangolara bağlamışız. Üzücü.

İnsanın eline ne kalem ve ne de kağıt vermişiz ki kendi yazgısını kendi yazsın. İradesini yok saymışız. Allah ile arasında karşılıklılık ilişkisi olduğunu göz ardı etmişiz. Biz O’na yardım edersek O’nun bize öyle yardım edeceğini göz ardı etmişiz. Her şeyi Allah’ın üzerine yıkmayı erdem bilmişiz. Musa’nin ümmeti  “Sen ve Rabbin gidin savaşın, biz burada oturucularız!” demişlerdi ya biz de aynısını tavırlarımızla göstermişiz ve yaratılış sünnetinde bize düşen tevessül, tedbir gibi adımları atmadan işi Allah’ın üzerine yıkmış ve yanlış bir tevekkül anlayışının kucağına sığınmışız. Üzücü.

Ayrımcılık yapmışız. Rengi kazan karası gibi olan kulların boyasını beğenmemişiz. Bunun aslında boyacının beğenilmemesi olduğunu fark edememişiz. Üzücü.

Cinsiyet ayrımı yapmışız. Bir kız müjdelendiği zaman yüzü mosmor kesilen cahiliye dönemi tavırlarının mirasçıları hâlâ kız çocuklarını okutmuyor, baskılar sonucu bir çok körpe kızlarımız intihar ediyor. Üzücü.

Boşanan kadınların çaresizlik sonucu gidebilecekleri, sığınabilecekleri bir yer olmadığı için çoğu kez yavrularını da kanatları altına alarak yıkılan yuvalarının enkazı altında kalmayı çaresizliklerinin çaresi olarak kabul ettiklerini bilmek üzücü.

Huzur evlerinin, oralara terk edilen yaşlılar için değil de asıl onları oraya bırakan evlatlar için huzur yeri olduğunu bilmek yürek sızlatıcı.

Hapishaneye düşmüş yüz binlerimizin, kendilerinin sadece toplum tarafından değil, din ve Allah tarafından da terk edilmiş olarak düşündüklerini ve ıslahı nefs etme yerine durumlarının daha da kötüleştiğini ve çıktıktan sonra da toplum tarafından bu kez hapis hayatından daha da zor bir tecride itildiklerini görmek üzücü.

Aile içinde ve insanlarla olan ilişkilerde giderek artan şiddet vb. gibi tedhiş davranışlarının çare olarak görülen eğitimsizlikle de ilgili olmayıp, sorunun gerçek anlamda bir ahlâkîlik sorunu olduğunu görmek ve burada katkıda bulunacak yegâne sığınağın din olduğunu ve buna rağmen onu toplumsal ilişkilerde bir referans olarak görmeyi bir türlü kabule yanaşmayan yobaz tavırların mevcudiyetini bilmek, buna karşın dindarlığın da ölçüsüzlük sonucu benzer sonuçlara müncer olabileceğini tecrübe etmek gerçekten hem üzücü hem de umut kırıcı.

Garibce der ki, bu yol yol değil. Dertler saymakla bitmez. Elbet varsa bir dert, dermanını da halk etmiştir Yüce Allah. Fakat onları bulmak ve bilmek de gene insanın yapacağı bir şey. Allah sebepsiz müsebbep yaratmıyor. Tanılarımız doğru olmalı. Ama bu yetmiyor ki. Doğru reçeteler de oluşturulmalı.

İman ve salih amel en özet reçete.

Ama neye inanacağız. Nasıl inanacağız.  Salih amel olarak neyi bileceğiz ve nasıl yapacağız. Bunlar  vahyin irşadı olsa da gene hep insanın cevaplandırması gereken sorular. Rahmân olunmadan rahîm olunmaz. Sorunları tüm insanlık sorunu olarak görüp o şekilde ele almadan, sadece Müslümanların sorunu olarak görmekle çözmek mümkün değil gibi.

İnsan olarak birbirimizle aramız pek dostane değil. Ama birbirimize Allah bizi o kadar muhtaç kılmış ki, komşu komşunun külüne muhtaç olması gibi her bir şeyimizle her bir şey için her birimize muhtacız. Hasetle, kin ve öfke ile, düşmanlıkla asla, ama isar ile, diğerkamlıkla, sevgi ve saygı ile belki üstesinden gelebiliriz.

Allah işimiz asan eylesin!

Dua ile!

19.12.2012

GARİBCE

Güney Müftülüğünden Medya Vaizliğine

Medya Vaizliği tabirini 2009’da Ankara’da yapılan IV. Din Şûrası konuşmasında Başbakan ERDOĞAN kullanıyor:

“Halktan, halkın ihtiyaçlarından, taleplerinden, güncel meselelerden kopuk bir bilim dili, halk arasında boşluk doğuracaktır. Çünkü biz insanlara akıllarının alacağı dille hitap etmek durumundayız. Bu boşluk da bugün ibretle şahit olduğumuz gibi medya vaizleri tarafından doldurulacaktır, eğer biz boşluk bırakırsak.” diyor Sayın Başbakan yaptığı açılış konuşmasında.

Necdet Subaşı da oturum başkanı sıfatıyla yaptığı girişte şöyle diyor:
“Hiç kuşkusuz din dili çoğalıyor. Artık toplumda çok farklı aktörler hemen her gün hemen her vesile ile adeta inadına konuşuyor. Medya vaizleri aracılığı ile ya da başka kanallarda din alanı herkesin uzman olduğu, herkesin  kolayca konuşabileceği bir noktaya doğru gidiyor. Oysa toplumun talepleri çok açık. Toplumun dini hayat içindeki evreni olağanüstü bir şekilde parçalanmış durumda. Bu eksikliği İlahiyatlardan, Diyanet İşleri Başkanlığından ve çok daha erken dönemlerde Kur’an Kurslarından, İmam Hatip Liselerinden tedarik edilen bilgiyle telafi etmek gerekiyor. Ancak bu beslenme koşullarının da çağın gerekleri içinde şekillenmesi gerekiyor.”

Doğrudur insanlar tababet ve diyanet konusunda -Başbakan buna spor ve siyaseti de dahil etmiş- kendilerini tam uzman görmektedirler ve her vesile ile bu gibi konularda ahkam kesmeyi bir marifet bilirler.

Eskiden medyanın olmadığı zamanlarda bu işi “Güney Müftüleri” yaparlardı. Özellikle iş-gücün az olduğu güz günlerinde camilerin güney duvarı hem dulda olur, hem de güneş alır. O yüzden insanlar oraya dizi dizi oturur ve her türlü dini mesaili en ince teferruatına kadar hükme bağlarlardı. Bu konuda kendisini yetkin gören ve çok konuşan kişilere “güney müftüsü” tabir edilirdi.

Şimdi onların işi kesat. Yükselen değer medya vaizliği… Her şeyi bilen, her şeyden anlayan, ağızları güzel laf yapan üstelik bir o kadar da cafcaflı, secili adları olan bu adamlar işi götürüyorlar.  Bir kesimi pamuk şeker dağıtılan çocuklar gibi avuturken gerçek dini hayattan kovmaya sanki görevli gibiler.

Din, güzel ahlaktır, doğruluktur, dürüstlüktür, imandır ve amel-i sâlihtir. Din insanın hayatında ancak ölçülü ve devamlı bir surette var ise sağlıklı olur. Dindarlık zordur. Dindarlık hayat boyu bir fedakârlığı gerekli kılar. Bizim medya vaizleri bu zor olanı değil, çocukların ellerine pamuk şekeri verir gibi bir İslam ve dindarlık sunuyorlar. “Bir kez Lâ ilâhe illalah dedin mi… Allah şöyle sevap verir böyle sevap verir!”[1] kabilinden gerçek dindarlıkla ilgisi olmayan vaktiyle kussâsın, tarım toplumunda güney müftülerinin yaptıkları türden şeyleri televizyon kanalları vasıtasıyla hemen her eve boca ediyorlar ve bir çoklarını müşteri olarak kazanırlarken birazcık aklı ve hikmeti olan büyük çoğunluğu ise itiyor, dinden uzaklaştırıyorlar.   

Eskiden biri  kürsüde vaaz ediyormuş. “Kim Bir kez Lâ ilâhe illalah dedi mi Allah onun için bir kuş yaratır ki kanatlarının bir ucu garpta öbür ucu şarkta…” diye anlatıyor, sözü her tüyü karşılığında şu kadar sevaba getirmeye çalışıyormuş. Kürsünün altında imanı zayıf biri dayanamamış ve “Hoca hele uçur bakalım bu kuşu nereye uçuracaksın!” demiş.

Hiç kimsede endaze yok. Herkes bol keseden atıyor, her şeyi tedbire değil, tevekküle bağlayan, yanlış kader anlayışı telkin eden, ölçüsüzlüğü kendilerine ölçü bilen bir eda ile malı götürüyorlar.

Medya kimin reytingi fazla olursa ona itibar ediyor.

Garibce daha önceleri çağırdıkları zaman gidiyordu.  En çok da annesi hayatta iken “Oğlumu televizyonda gördüm!” demesini bir tür saik olarak görüyordu. Ne dediği hiç de önemli değildi. Önemli olan görünürlüktü. Asır görünürlük ve imaj asrı idi. O kadar ki artık “görünüyorum öyle ise varım!” deniyordu.

Çağrılan programlar içinde ciddî olanlar da oluyordu. Ama sonunda gördü ki hocaların konumu çoğu kez konu mankenliği gibi, kendisi anlatacak anlatacak sonra hocaya dönecek ve “Öyle değil mi hocam!” diyecek. O da “Tabi tabi, isabet buyurdunuz efendim!” diye tasdik edecek. Oh ne güzel.

Şimdi seneler oldu artık hiçbir talebe cevap vermiyor. Bir defasında ısrar üzerine, “Siz buyurun, gelin odama, siz sorun biz cevaplayalım” dedi. Olur dediler ve randevu aldılar. Sonunda da ne geldiler ne de ettiler. Şimdi bu açıdan rahat. Ama Garibce şunu da gördü ki televizyonda görünmekle isim etrafında ilgi uyanması ve konferans türü davetlerin artması ya da azalması doğru orantıda gibi gözüküyor. Televizyonun çok etkili olduğu anlaşılıyor. Hatta yapılan bir araştırmaya göre bir insanın bir günde bin dört yüz bilgiye ulaştığı bunun tam yüzde kırkının televizyonlar kanalı ile olduğu, sadece yüzde birinin ise örgün eğitim yoluyla elde edildiği belirtiliyor.

Bu rakamlar televizyonun vazgeçilmez olduğunu gösteriyor. Ama medya, gerçek dine, sahih bir İslam anlayışına değil, kendi meşrebi doğrultusunda ya da reytingi çok kavgacı, cazgır ya da bir üfürükle uçurucu tiplere rağbet ediyor.

Bütün bunlara rağmen din yükselen değer olmaya devam ediyor.

Emin Işık Hoca –selam olsun- “Eğer Mevlana günümüzde yaşasaydı Mesnevi değil senaryo yazardı” derdi.

Sinemanın, televizyonun dilini yakalamak gerekiyor.

Ama mesela bizim efe Osman Bektaş hoca, oyun icabı yapılan nikahların, talakların, küfrün aynısıyla geçerli olduğunu söylerdi.

Arkasında bir sürü problemle bu kapının açılması ve insanların kahir ekseriyetine ulaşan bu yolun dinin yayılmasında ve sevdirilmesinde de kullanılması gerekiyor. Eskiden hayatın yükünü taşıyan Cariyeler için bir sürü ayrıcalıklı hükümler düzenleyen fukaha, bugünün gerçekleri karşısında yeni kapılar aralamazlar mıydı acaba. Yoksa Osman Bektaş merhum gibi “Bildiğim bildik, dediğim dedik, çaldığım düdük!” mü derlerdi.

Gerçekten hayat boşluk kabul etmiyor.

Siz doldurdunuz da hayat kabul etmedi mi?

İşimiz zor vesselam.

Dua ile!

18.12.2012

GARİBCE

---

[1] Bir örnek: Peygamber Efendimiz buyurdu: "Mi'rac gecesi gökte bir şehir gördüm. Nurdan idi. Bin defa bu dünyadan büyüktü. Nurdan zincirler ile asılı idi. O  şehrin yüz bin kapısı var idi. Hepsi de nurdandı. Kapıların önünde bahçeler, bağlar, her bağda kasırlar, her kasırda da yetmiş hücre vardı. Hepsi de nurdandı. Her hücrenin kapısının bir kanadı altından bir kanadı da gümüşten idi. Önünde nurdan bir taht vardı. Her taht üzerinde yetmiş döşek vardı. Her döşek ipekten ve üzerinde bir huri oturmakta. Bu huriler nurdandı. Eğer bu hurilerden birisi serçe parmağını bu dünyadakilere göstermiş olsa bütün dünyada ayın ve güneşin ışığı ve nuru belirsiz olurdu. Ben dedim ki:-İlahi, bu ne azametli makamdır. Hangi peygamberindir. Hak Teala (celle ve ala) buyurdu:- Bu makam sıdk ve ihlas ile bir kere La İlahe İllalah diyen kullarımındır. Sonra buyurdu ki:-Kim ihlas ile La İlahe İllallah derse cennete girer”.

100.000 kapı X en az üç kasır olsa x 70 hücre x70 döşek = 1.470.000.000  (yazı ile bir milyardörtyüzyetmişmilyon) huri

IV. Din Şurası Ardından Bazı Değerlendirmeler II

Efendim, şuramız yapılmış, yıllar olmuş. Ama biz, Mehter Takımının Fatih’in fetih askerlerinin cennete girmesinden seneler sonra kapıyı çalıp da açın kapıyı biz geldik demeleri gibi arkaya kaldık. Ne yapalım, elimize yeni geçti. Hem o zaman Garibce mi vardı?

IV. Din Şurası Tebliğ ve Müzakereleri (12-16 Ekim 2009 Ankara), I-II cilt, Ankara 2009

Arka kapağında “Tanıtım nüshasıdır. Para ile satılmaz.” yazıyor. Bize de Afyon’daki İstişare Toplantısı münasebetiyle takdim etmişlerdi.

133 üye ve ayrıca davetlilerle 282 katılımcıyla gerçekleştirilen IV. Din Şûrası’nın amacı şöyle belirlenmiş:

“Bilimsel yeterlilikleri ve dini hizmetleriyle tanınmış  olan bilim ve din adamlarının katılımıyla Diyanet İşleri Başkanlığı’nca yürütülen hizmetlerin bir değerlendirilmesini yapmak, hizmetlerin geliştirilmesi ve önümüzdeki beş yıla ışık tutması konusunda görüş oluşturmak, din hizmetiyle dini bilgiyi birleştirmek, toplumumuzun huzur ve  refahına kurumsal olarak katkı sağlamak düşüncesiyle elde edilen veri ve öneriler doğrultusunda toplumsal sorunlara ilişkin yeni perspektif, hedef ve hizmet politikalarının oluşturulmasıdır.” (I, 17)

Prof. Dr. Ali Bardakoğlu, Diyanet İşleri Başkanı olarak açılış konuşması yapıyor.

Garibce bu konuşmadan şu cümleleri sizlerle paylaşmak istiyor:

“Din ve devlet arasında karşılıklılık esasına dayanan bir bağ vardır. Dinin getirdiği kuşatıcı davet ancak bir toplumsal zeminde anlam kazanabildiği gibi, toplum da tek tek bireyleri üzerinden sürdürdüğü ortak ideallerini din aracılığı ile temellendirip bir sonuca bağlama şansına kavuşur.” (I, 23)

………….

“(Din ve toplum arasındaki asırlar boyu devam eden gerilim) Laiklik diye bildiğimiz  bir uzlaşı dilinin doğmasına ve kurumsallaşmasına yol açmıştır.”

………….

“Bu çağın önümüze çıkardığı sorunlar karşısında dinin, aidiyetimizi besleyen bir referans alanı olarak bugün bize ne gibi alanlar açtığı, sorunlarımızın çözümü noktasında ne gibi önerilere sahip olduğu konusunda çok derin okumalara, çok derin analizlere ihtiyacımız vardır.” (I, 27)

……………

“Zamanın ruhunu anlamak, dini yorumlarken, şimdiki zamanın yani gerçek zamanın ruhunu yakalamak zorundayız. Geleneğin bugün bize sunduğu miras hiç kuşkusuz yüksek bir değer taşımaktadır. Ancak bu mirasın yetkin bir şekilde işlenmesi, yani geleneğin sürekli güncellenmesi, şimdiki zamanın ruhuyla geçmiş zamanların tecrübe ve mirasının buluşturulması gerekmektedir. Esasen geleneği dışarıda bırakan, ihmal eden ya da reddeden yaklaşımlar kadar bu günün gerçekliğine takılıp kalan, fiili durumun etkilerine fazlasıyla açık yaklaşımları da sorunlu buluyoruz. (I, 27)”

Evet, konuşmadan benim altını çizmek istediğim cümleler bunlardır.

Başkan, bu konuşmasında bizce de gelenek ile gelecek arasında isabetli bir denge kurmuştur.

Bir tarafta olmak ister ifrat olsun ister tefrit her zaman için kolaydır ve herkesin yapabileceği bir şeydir. Ama dengeli, itidalli olmak ve hele bu denge halini sürdürmek gerçekten çok zordur.

Bizde kimileri geleneğe o kadar sarılıyorlar ki içinde boğulup gidiyorlar, üstelik kendilerini kaptırdıkları girdaba başkalarını da birlikte çekmeye çalışıyorlar.

Bir kesim de var ki tamamen köksüz, hiçbir geleneğe dayanmıyor. Gelenek onlar için bir an evvel kurtulunması gereken bir tür bukağı gibi görülüyor.  Ne sünnet tanıyorlar ne icma, ne de dinin tarihini. Kimileri çıkıyor ve Kur’an’ın kendisine indiğini sanıyor, ondan sonra da ahkam kesiyor. Hz. Peygamber’in açıklamasını ve nüzul ortamının belirleyici verilerini ve tevarüs edilegelen uygulamayı kale almayan bu aklı evveller kendi açıklamalarını esas almamızı bizden bekliyorlar.

Ve önemle vurgulanması gereken bir başka tespit de din ve devlet, belki daha doğru bir ifade ile toplum arasında karşılıklılık esasına dayalı bir bağın olmasıdır. Dinin getirdiği kuşatıcı davet ancak bir toplumsal zeminde anlam kazanabilecektir. Toplum ve onların içinde bulunduğu hayatın gerçeklikleri göz ardı edilerek hiçbir din hayatiyet bulamaz, ilelebet asla yaşayamaz. Belki tarihî değeri itibariyle müzelerde kendisine yer bulabilir; ama hayatta asla. Hayat, doğası itibariyle akar gider. Ona eş olarak ayak uyduramayana ise asla acımaz, onu beklemez, anında terk eder.

Hayat, durdurulamaz; ama pekâlâ ona yön verilebilir ve belirli bir mecraya kanalize edilebilir. Karşılıklılık ancak bu şekilde olabilir. Dinin hayatın karşısına dikilerek onu engellemeye yahut yokuşa sürmeye çabalaması, tek telime ile kendisinin hayatın dışına itilmesini önceden kabul etmesi demektir.

Kendimizi sele kaptırmış bir kütük gibi de göremeyiz. Böyle bir anlayış da insana ve insana inmiş olan dine hakaret olur, her ikisinin de değerini takdir edememek, kıymetini bilememek olur.

Çağdaşlık adıyla bize dayatılan her türlü modern durumu din olarak İslam’a giydirmeye kalkışmak ve her bir şeyin en âlâsının zaten İslam’da olduğunu söylemek ve insanın fıtratına da asla uymayacak olan algıların bir şekilde meşruiyetini savunmak da aynı şekilde başka bir uçta yer almaktır.

Oysa bize lazım olan dengedir.

Zor da olsa denge arayışını sürdürmek gereği vardır.

Elbette değişim; ama istikrar içinde değişim. Biz, biz kalarak değişim. Değiştik derken bambaşka biri olduysak ona zaten değişim denmez, o başkalaşım olur.

Biz yedisinde ne isek yetmişinde de o olmak istiyoruz.

Ama yedisinde yediğimiz, giydiğimiz şeyleri aynısıyla yetmişinde de yemek ve giymek istemiyoruz.

Kimse bizden bunu beklemesin.

Zira bu hal, muhal.

Dua ile!

17.12.2012

GARİBCE