İçki cezası bir had olabilir mi?

Had cezası şöyle tarif ediliyor: هي عقوبة مقدرة وجبت حقا لله تعالى[1]

Had (ç. Hudûd) “Bizzat Şârî tarafından Allah hakkı olmak üzere adı konulmuş, miktarı belirlenmiş bir cezadır”.

Miktarı belirli olmadığı için tazir gerektiren suçlar had kapsamının dışında kalır. Keza kısas ve diyeti gerektiren suçlar da –modern hukukun aksine- kul hakkı kapsamında mütalaa edildiği için tanım dışında kalmaktadır.

Buna göre haddi gerektiren suçlar şunlardır:

1. Zina.

2. Kazf (iffete iftira),

3. Hırsızlık,

4. Hırâbe (eşkiyalık, terör),

5. Bağy (kurulu meşru düzene başkaldırı, isyan)

6. İrtidad (dinden dönme),

7. İçki içme cezası.

İçki içmenin günah ve aynı zamanda İslam hukukuna göre bir suç olduğunda kuşku yoktur. Ancak bunun bir had cezası gerektiren bir suç mu yoksa taziri gerekli kılan bir suç mu olduğu tartışmaya açık gibi duruyor.

Tazir, azarlama anlamındadır. Haram olan bir şeyin yapılması ya da emredilen bir şeyin terk edilmesi durumunda Şâri’in ceza olarak bizzat belirlediği bir durum yoksa, takdiri devlet başkanına (ülülemr) bırakılan ve mahkemeye celp, mahkemede sert bir bakış, bir söz yahut şehir içinde dolaştırarak teşhir gibi ya da üç celde ile otuz dokuz celde arasında değişen bir cezayla tecziye yoluna gidilmesi demektir.

İçki içme cezası tazir olsa ne olur, had olsa ne olur? denilebilir. Tazir cezaları esnektir; zaman ve mekana, konjonktüre göre bizzat devlet başkanı (ülülemr) tarafından uygun görülebilecek bir ceza olabilir. Oysa had cezaları asla değiştirilemez ve üstelik affı da mümkün değildir.

İmam Ebu Hanife’ye göre yasak olan içkiler arasında da bir ayrım vardır. Bizzat Kur’an’da adı konularak haram kılınmış olan Hamr yani şarap içene sarhoş olmasa bile bu ceza uygulanırken, diğer içkilerde ceza uygulanabilmesi için sarhoş olması şartı vardır[2]. Sarhoş olmanın ölçüsü de yeri göğü ayırt edemeyecek kadar ya da kadını erkeği seçemeyecek kadar aklı başında olmamak şeklinde açıklamalar yapılır.

İçkinin (hamr) haram ve dolayısıyla içiminin aynı zamanda bir suç olduğunda şüphe yoktur. Fakat cezasının ne olduğu konusu çok açık değildir.

Genelde  bu konuda “tebkît”ten bahseden hadisler delil olarak kullanılmaktadır. Hz. Peygamber’e bir içki içen kişi getirilmiş, o da sahabeye “Onu uslandırın (tebkît)” buyurmuş. Sahabe de kimi pabucu ile, kimi eliyle, kimi elbisesinin ucuyla olmak üzere, kimi de yüzüne toprak saçma şeklinde o kişiyi tartaklamışlar. Kırk kadar vurdukları tespiti yapılmış ve bu uygulama cezaya esas kılınmış.

Ama daha sonraları Hz. Ömer zamanında içki içenlerin önü alınamayınca Hz. Ali’nin de önerisiyle[3] ceza olarak seksen celde vurulması benimsenmiş ve ondan sonra da bir had olarak seksen celde bir esas olarak uygulamada ve ardından da kitaplarımızda yer etmiştir[4].

Hal böyle iken cezanın seksen celde şeklinde uygulanması konusunda yine de bir tedirginliğin olduğu görülmektedir. Nitekim Hz. Ali’nin şöyle söylendiği rivayet edilir:

“Had uyguladığım ve bu yüzden ölen hiç  bir kimse hakkında içimde bir rahatsızlık  duymam. Yalnız içki cezası bundan hariçtir. Eğer o kişi had sebebiyle ölecek olsa elbette diyetini öderdim. Çünkü bu konuda Hz. Peygamber’in bir sünneti (uygulaması) olmamıştır”[5]

Beyhakî rivayetinde bu söze yer verdikten sonra şöyle bir talikte (yorum) bulunur:

“Hz. Ali bu konuda Hz. Peygamber’in bir sünneti (uygulaması) olmamıştır” derken tazir yoluyla kırk üzerine ziyade edilen kısım için bunu söylemiştir. Yoksa ilk kırk celde, hurma dalı, pabuç, elbise ucu gibi yollarla bizzat Hz. Peygamber’in uygulamasıyla sabittir” [6]

Görülüyor ki bu haddin bir kere seksen olarak sübutu tazir yolu iledir. Yani ülülemrin inisiyatifi ile belirlenmiş ve öylece de karar kılmıştır.

İlk kırkı ise diğer hadlerde olduğu gibi bizzat Şâri tarafından hâs bir lafızla belirlenmiş de değildir. Belli ki sahabenin bir takdiri söz konusudur ve ne ile vurulduğu konusunda da diğer hadlerde olduğunun aksine tam bir farklılık vardır.

Bütün bunlardan sonra bu cezanın ilk kırk da dahil olmak üzere bir tür tazir cezası şeklinde uygulanmış olduğu kanaati bizde hakim olmuştur.

Günümüze gelince içki ve benzeri toplumlarda yaygın olan ve yayılma istidadı gösteren kötülüklerle mücadele etmek elbette gereklidir. Ancak bunlara karşı cezai müeyyideler getirilmesi ve içki içenlerin sıkı takibe alınıp ağır cezalarla cezalandırma girişimleri tarihte hep başarısız olmuştur. Ankara Büyük Millet Meclisi’nin ilk çıkardığı kanun, Meclis-i Mebusân’ın gündeminde olan ve dolayısıyla da sıra numarası eski meclisin bıraktığı yerden başlayan 14 Eylül 1920 tarih ve 22 sayılı Men-i Müskirat Kanunu’dur[7].

Bu Kanun 26 Mart l926 günlü ve 790 sayılı yasanın 30. maddesi ile tümüyle yürürlükten kaldırılmıştır.

Ansiklopedik bilgilere göre 20. yüzyılın ilk yarısında alkollü içkilerin bazı ülkelerde yasaklandığı dönemler vardır:

·         1914 - 1925 Rusya ve Sovyetler Birliği

·         1915 - 1922 İzlanda (bira yasağı 1989 yılına kadar sürdü)^[4]

·         1916 - 1927 Norveç (1917 - 1923 yılları arasında bira ve şarap yasağı ile desteklendi)

·         1919'da Macaristan (Macaristan Sovyet Cumhuriyeti, 21 Mart ile 1 Ağustos arası szesztilalom olarak adlandırılır)

·         1919 - 1932 Finlandiya (kieltolaki yani "banlama yasası" olarak adlandırılır)

·         1920 - 1933 Amerika Birleşik Devletleri

Bu yasaklamaların tümü istenilen sonucu vermemiş, dünyada içki ve daha sonra bunun yanında sigara ve uyuşturucu kullanımı hızla yayılmıştır.

Buradan da anlaşılıyor ki ceza önerisi yeterli bir tedbir olamamaktadır. Bunun için iman ve ahlak düzleminde tedbirlere başvurmak ve asıl vazi (engelleyici motif) olarak cezayı değil, eğitimi görmek, cezaya gerekmesi halinde sadece ikincil ve destek mahiyetinde başvurmak esas olmalıdır.

Medine sokaklarında küplerin kırılıp da sel gibi şarabın akıtıldığı eylemin henüz cezâî hiç bir müeyyidesi yoktu. Ama insanlar artık öyle bir davranışı ortaya koyabilecek bir kıvama gelebilmişlerdi. Hikmetli teşrî, elbette ki bu gibi konularda tedrîciliği (aşamalılık ilkesi) de hesaba katmak zorundadır. Yaygın tüketimi olan bir nesnenin, bugünden yarına yasaklanmasıyla önünün alınması çok zordur. Uygulamalar da bunun neredeyse imkansız olduğunu ispat için yeterlidir.

İşin diyanî ve ahlakî yönü öne çıkarılmalı ve insanlar bu gibi alışkanlıkların zararlı ve uzun vadede öldürücü, toplumu ve nesli ifsad edici olduğu gerçeğine inandırılmalı, yayılmaması için önlemler alınmalı, özendirici davranışlara imkan verilmemelidir. İçki reklamı radyo ve televizyonlarda yasak olabilir. Fakat bütün diziler ve filimler baştan sonra uygulamalı olarak bunu özendirmektedir. İnsanlar her eve girişlerinde ille de içki içmek gerekiyormuş görüntüsü o kadar hakimdir ki, keza yanlarına birinin her gelişinde ille de içki ikram etmek sanki bir zorunlulukmuş gibi lanse edilmekte ve bilinç altına adeta bu figürler kazınmaktadır.

Ondan sonra da hep birlikte içki, sigara, kumar gibi kötü alışkanlıkların zararlarını anlatmaya çalışmak, hiç inandırıcı olmamaktadır.

Hele içki içmeyi modern olmakla ilişkilendirmek ve çağdaşlığın bir gereği olduğunu resmî kabullerde bile zihinlere empoze etmek, körpe dimağlar tarafından asla ıskalanmamakta, bütün bunlar çok güçlü bir özenti oluşturmakta ve bu gibi nesnelerin kullanılma yaşı ilk okullara kadar düşmektedir[8].

Bu hayra alamet bir durum değildir.

Bize lazım olan sağduyudur, insanlıktır ve bütün bunların üzerine artı bir değer olan İslamlıktır.

Biz ağzımıza koymadık ve bunun hiç eksikliğini ve ezikliğini de hissetmedik.

İçenlere zoraki bir şey dayatacağımız da yoktur. Ama onlar açısından da içimine gönlümüz razı olmamaktadır. Bir şeyin zararı müsellemse, aklı olan insanların ondan uzak durması akıllılık olmalıdır. Bunun bir tür gericilik olarak lanse edilmesi ve üzerimizde bu yolla baskı kurulmaya çalışılması bizce asla kabul edilebilir bir durum değildir.

Neslimizin sağlıklı olarak bekasını istemek hepimizin hakkıdır.

Sigara konusunda önemli tedbirler alınmıştır. Bu tedbirler birçok kimseyi rahatsız etse de toplumun kahir ekseriyeti bundan memnuniyet duymuştur.

Yanlış, her zaman ve her yerde yanlıştır.

Çağdaş zamanların imajı ile alakalı da olsa içki zararlıdır. Azı çoğunun davetçisidir. Sonuçlar ise ortadadır.

Ya Rabbi! Sen bu zıkkımı günah ve bir suç saymasaydın bile bize bahşettiğini akılla ve fıtratla, toplumun sağduyusu ile beslenen irfanımızla zaten içmezdik. Bizim kendimizden bu anlamda korkumuz yok. Fakat soframızdaki hemdem arkadaşlarımızın sarhoş olup da deve çene kemiğini kafamızda paralamasından  -şimdilerde arabayı üstümüze sürmesinden- emin olamazdık.

Sen lütuf buyurdun, “artık tümden bırakın!” dedin. Biz de tümden bıraktık.

Duyduk ve uyduk Ya Ya Rabbi!

Duyduk ve uyduk!

Dua ile!

06.01.2013

GARİBCE

---

[1] الاختيار لتعليل المختار - (4 / 83) 

[2] الاختيار لتعليل المختار - (4 / 106  ولا يحد شاربها حتى يسكر ولا يكفر مستحلها

[3] الموطأ - رواية يحيى الليثي - (2 / 842)  ان عمر بن الخطاب استشار في الخمر يشربها الرجل فقال له علي بن أبي طالب نرى أن تجلده ثمانين فإنه إذا شرب سكر وإذا سكر هذى وإذا هذى افترى أو كما قال فجلد عمر في الخمر ثمانين.

[4] السنن الكبرى للبيهقي وفي ذيله الجوهر النقي - (8 / 319)  وَأُتِىَ النَّبِىُّ -صلى الله عليه وسلم- بِشَارِبٍ فَقَالَ :« اضْرِبُوهُ ». فَضَرَبُوهُ بِالأَيْدِى وَالنِّعَالِ وَأَطْرَافِ الثِّيَابِ وَحَثَوْا عَلَيْهِ التُّرَابَ ثُمَّ قَالَ النَّبِىُّ -صلى الله عليه وسلم- بَكِّتُوهُ فَبَكَّتُوهُ ثُمَّ أَرْسَلَهُ قَالَ فَلَمَّا كَانَ أَبُو بَكْرٍ رَضِىَ اللَّهُ عَنْهُ سَأَلَ مَنْ حَضَرَ ذَلِكَ الْمَضْرُوبَ فَقَوَّمَهُ أَرْبَعِينَ فَضَرَبَ أَبُو بَكْرٍ رَضِىَ اللَّهُ عَنْهُ فِى الْخَمْرِ أَرْبَعِينَ حَيَاتَهُ ثُمَّ عُمَرُ رَضِىَ اللَّهِ عَنْهُ حَتَّى تَتَايَعَ النَّاسُ فِى الْخَمْرِ فَاسْتَشَارَ فَضَرَبَهُ ثَمَانِينَ

[5] مسند أحمد بن حنبل - (1 / 125)  عن على رضي الله عنه قال : ما من رجل أقمت عليه حدا فمات فأجد في نفسي إلا الخمر فإنه لو مات لوديته لأن رسول الله صلى الله عليه و سلم لم يسنه

[6] السنن الكبرى للبيهقي وفي ذيله الجوهر النقي - (6 / 123)12009- عَنْ عَلِىٍّ رَضِىَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ : مَا مِنْ صَاحِبِ حَدٍّ أُقِيمَ عَلَيْهِ أَجِدُ فِى نَفْسِى عَلَيْهِ شَيئًا إِلاَّ صَاحِبَ الْخَمْرِ لَوْ مَاتَ لَوَدَيْتُهُ لأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ -صلى الله عليه وسلم- لَمْ يَسُنَّهُ. أَخْرَجَهُ الْبُخَارِىُّ وَمُسْلِمٌ فِى الصَّحِيحِ مِنْ حَدِيثِ سُفْيَانَ الثَّوْرِىِّ. {ق} وَإِنَّمَا أَرَادَ لَمْ يَسُنَّ مَا وَرَاءَ الأَرْبَعِينَ إِلَى الثَّمَانِينِ وَهُو مَا زَادُوا عَلَى حَدِّهِ عَلَى وَجْهِ التَّعْزِيرِ فَأَمَّا الأَرْبَعُونَ بِالْجَرِيدِ وَالنِّعَالِ وَأَطْرَافِ الثِّيَابِ فَهُوَ حَدٌّ ثَابِتٌ عَنِ النَّبِىِّ -صلى الله عليه وسلم-.

[7] MEN'-İ MÜSKİRAT KANUNU

(Ceride-i Resmiye İle neşir ve ilân: 28 şubat 1337 - No. 4)

No. 22

BÎRÎNCÎ MADDE — Memaliki Osmaniye'de her nevi müskirat imal, ithal, füruht ve istimali memnudur.

İKİNCİ MADDE — Müskirat imal, ithal ve nakil ve füruht edenlerden müskiratın beher kıyesi için elli lira cezayi nakdî alınır ve elde edilen müskirat imha olunur.

ÜÇÜNCÜ MADDE — Alenen müskirat istimal edenler veya hafiyen istimal edipte sarhoşluğu görülenler ya haddi şerî veya elli liradan iki yüz liraya kadar cezayi nakdî veyahut üç aydan bir seneye kadar hapis cezasıyla tecziye olunurlar. Sıfatı resmiye erbabından olanlar dahi memuriyetten tard edilir ve bu husustaki hükümler kabili itiraz ve istinaf ve temyiz değildir.

DÖRDÜNCÜ MADDE — Bu kanunun tasdiki ve neşriyle beraber içki imaline mahsus bilcümle alât ve edevat müsadere edilir. Mevcut içkiler derhal temhir edilir ve iki ay zarfında memalik-i ecnebiyeye ihracına müsaade olunur. İki ay hitamın da mevcut müskirat imha olunur.

BEŞİNCİ MADDE — Tababette kullanılacak her nevi ispirtolu mevat ihtiyaç nispetinde Sıhhiye vekâletince eczanelere tevzi ve sarfiyatı kontrole tabi tutulur.

ALTINCI MADDE — Tababette istimal olunacak ispirtolu mevaddın sureti istimal ve sarfı hakkında Sıhhiye vekâletince bir talimatname kaleme alınacaktır.

YEDİNCİ MADDE — Bu kanun tarihi neşrinden itibaren mer'idir.

SEKİZİNCİ MADDE — Bu kanunun icrayi ahkâmına Dahiliye, Adliye ve Sıhhiye vekilleri memurdur,

14 eylül 1336 ve 1 muharrem 1339

[8] 2010 yılında Yeşilay ile İstanbul Valiliği'nin araştırmasına göre; ilköğretimde yaşamı boyunca en az bir kez alkol kullananların oranı yüzde 15'in üzerinde, orta öğretimde ise yüzde 50 düzeyinde, üniversiteliler arasında alkol kullanma sıklığı da yine yüzde 50 dolayında tespiti yapılmıştır.

Kötülüklerin anası ipten boşanmış!

Dinlerde “tabu” denilen bir şey vardır. Onlara dokunulamaz, yanaşılamaz.

Bizim dinimizde de Haramlar vardır. Bunlar da birer sınır çizgisidir, aşılamaz, hatta yanına yaklaşmak bile pek akıl kârı değildir. Kurtuluş için uzak durmakta yarar vardır.

Bu haramlardan bir kısmı kimlik inşasıyla ilgilidir; Hz. Âdem’in cennetteki ağacı gibidir. Ne olduğu çok da önemli değildir. Önemli olan, ona saygının sürdürülüp sürdürülmemesi, sınır olarak belirlenen çizginin aşılıp aşılmamasıdır.

Bizim için de domuz eti ve putlar adına kesilen kurbanların yenilmesi gibi çok az sayıda haramlar böyledir.

Haramlardan öyleleri de vardır ki, yarar ve zarar değerlendirilmesinde zararlı tarafın ağır basması sonucu yasaklanmış şeylerdir. Bunlar, esasında her sağduyu ve aklı başında insanın yapacağı bir davranış biçiminin dinî esaslar içine de alınmış olmasından başka bir şey değildir. Nitekim Hz. Ebu Bekir gibi nice sağduyu sahibi insan, İslam öncesinde bile ağzına bir damla içki koymamışlardır. 

Bu türden haramların en başında hamrın yani şarabın haram olması gelir.

Hamr = Şarap, Hz. Peygamber’in de belirttiği üzere üzüm ve hurmadan yapılan özel içkinin adıdır[1]. Diğer nesnelerden yapılan içkiler ise ya kıyas yoluyla ya da dilin imkanları içerisinde aynı hükme katılmıştır. Bununla birlikte aralarında birçok yönden farklılıklar da bulunmaktadır. Söz gelimi Hanefî imamları hamr’dan tek bir damlayı bile içki içme suçunun oluşması için yeterli görürlerken, diğer içkilerden sarhoş olacak kadar içmiş olmayı gerekli görürler. Ayrıca diğerlerinin haramlık derecesinin daha alt düzeyde olduğunu kabul ederler, onların temellükünü ve alım satımını caiz,  başka biri tarafından itlaf edilmesi vb. gibi durumlarda tazmin edilmesini gerekli görürler.[2]

Suç ve cezanın kanuniliği esastır. Yani neyin suç olduğunun ve bütün unsurları ile oluşması halinde cezasının ne olduğunun belli olması önemli bir ilkedir. Bu itibarla bizzat Kur’an nassı ile yasaklanmış olan  hamr (=şarab)ın ve diğer içkilerin içiminin suç oluşturmasıyla, günah olması arasını ayırmak lazım gelir. Diğer içkilerden sarhoş olmadıkça suç unsurunun oluşmaması onların içiminin günah olmadığı anlamına gelmez.

Belli ki içkinin her türlüsünün içimi –dereceleri farklı olsa bile- günahtır. Çünkü bunların en masumu bile sonuç itibariyle insanlığımıza zarar vermektedir. Bunlar yüzünden yara alan insanlığımız, her alanda sıkıntıya girmekte hiç olmadık, beklenmedik acı sonuçların ortaya çıkmasına sebebiyet verebilmektedir.  O yüzden de bizzat Hz. Peygamber tarafından hamr (içki) bütün kötülüklerin anası olarak takdim edilmiştir. Bu gerçekliği herkesin anlayabileceği bir temsil ile de şöyle anlatmıştır:

Hz. Osman rivayet etmiştir:

Hz. Peygamber  şöyle buyurmuştur:

“İçkiden (hamr) uzak durun! Çünkü içki, kötülüklerin anasıdır. 

Sizden önce yaşamış bir adam, insanlardan uzaklaşıp bir yerde uzlete çekilerek Allah’a ibadet etmekteydi. Fakat, fahişe bir kadın ona aşık oldu. Bu fahişe kadın, cariyesini ona göndererek bir meselede şahitlik yapması için evine çağırttı.

Adam, kadının çağrısına uyarak cariye ile birlikte çağrıldığı eve gitti. Adam eve girince geçtiği her kapı, cariye tarafından arkadan kapatılıyordu. Nihayet güzel bir kadının yanına vardı. Kadının yanında bir çocuk ve bir içki kâsesi bulunmaktaydı. Kadın, adama şöyle dedi: 

‘Vallahi! Ben seni, şahitlik yapman için çağırmadım. Ben senden; benimle ilişkiye girmeni veya bu çocuğu öldürmeni ya da şu içkiyi içmeni istiyorum. Bunlardan birini yapmak mecburiyetindesin.’

Bu durum üzerine adam (en hafifi diye) içki içmeyi seçti ve sarhoş oluncaya kadar içti. Sarhoş olunca kadınla bir oldu ve yaptığı bu çirkin amelleri kimseye söylemesin diye çocuğu da öldürdü.

Siz, içkiden uzak durun! Çünkü o, imanla bir arada asla bulunmaz. Muhakkak onlardan biri, diğerini çıkartır.”[3]

Hadiste “hamr” geçmesi, o iklimdeki içkilerin geneli itibariyle üzüm ve hurmadan yapılmakta olan şarap olması hasebiyledir. Söz konusu olumsuz sonuçları doğurması bakımından diğerlerinin hamr’dan farkı yoktur. O yüzden de Hz. Peygamber’in bu anlatımını bütün içkiler için eşdeğerde almak gerekir.

Bizim dinimiz somut hükümleri verirken, bunların arkasında yatan asıl ilkeleri de verir. Böylece hüküm o somut olayla ilişkili kalmaz, emsallerine de yürür.

Bu önemli ilkelerden bir kısmı da içki ile ilgili şu ayet-i kerimelerde içkin bulunmaktadır:

“Ey iman edenler! (Aklı örten) içki (ve benzeri şeyler), kumar, dikili taşlar ve fal okları ancak, şeytan işi birer pisliktir. Onlardan kaçının ki kurtuluşa eresiniz.

Şeytan; içki ve kumar yüzünden aranıza düşmanlık ve kin düşürmek, sizi Allah’ın anmaktan ve namazdan alıkoymak ister. Artık siz bunlardan vazgeçtiniz değil mi?”[4] (Mâide 5/90-91)

Buna göre şeytan işi her türlü murdarlıktan uzak durmak gerekir.

Aramıza düşmanlık sokacak olan, bizi hak ve hakikatten ayıran, kin ve düşmanlığa sevk eden her türlü fiil ve davranıştan kaçınmak lazım gelir.

Dünyada salt yararlı ve salt zararlı hiçbir şey yoktur. Öyle olunca ölçüt hangi kefesinin ağır bastığına bakmak ve o tarafı tercih etmektir. İçkide bile elbette bir takım yararlar vardır. Ama onun zararı ve günahı çok daha büyüktür[5]. Öyle ise akıl sahipleri için gerekli olan bu tür fiillerden, şeytan işi pisliklerden uzak durmaktır.

Uzak durun, ey akıl sahipleri! Duydunuz mu?

Duyduk ve de uyduk Ya Rabbi! Hz. Ömer ve diğer ashabın çağrına icabetleri gibi biz de bu şeytan işi pislikten vazgeçtik, ağzımıza damlasını bile koymamaya azmettik.

Sen ki bizim aklımıza ne hitap ettin de biz onu makul bulmadık.

Ne bir mazeretimiz ne de başka bir tavrımız olabilir. Uyduk ya Rabbi! Duyduk ve uyduk ya Rabbi!

Sen yeter ki aklımızı başımızdan alma! Aklımızı başımızdan alacak fettanlara fırsat verme. Bizi zaaflarımızın, gözümüzü bürüyen arzularımızın zebunu kılma.

İçkiyi serbest bırakıp da sonuçlarından şikayetçi olan beyinsizlere de hakikatin penceresini azıcık da olsa arala da karanlık dünyalarına birazcık olsun bir ışık huzmesi insin de onlar da önlerini görsün ve felah bulsun, Çünkü onlar sarhoş oldukça biz ayık olsak da bizim de huzurumuz kalmıyor.

Nasıl huzur bulalım ki? Birçoğu kendini kaybetmiş, belki altına etmiş halde eve geliyor ve sabahlara kadar kendisini bekleyen karısının yüzünde gözünde morartmadık yer bırakmıyor. Duvara kafasını vuruyor, komşular uykudan deprem oldu zannıyla fırlıyor. Etrafa kusmuk saçıyor. Ağız kokusu otobüste vb. yolcuları rahatsız ediyor. Trafikte üstümüze üstümüze geliyorlar mallarımız itlaf ediyorlar ve canımızı alıyorlar. Bir çok cinayeti işlemeye içkiyi yol ediniyorlar. Hal böyle iken nasıl emin olalım ki?!

Cümlemize acı Ya Rabbi!

İyilerimiz daha cesur olsun, kötülükler karşısında daha bir dik dursun.

Kötülüğü kimsenin mayası kılma. Onlar da kirli elbiseler gibi yıkanınca temizlenebilir olsunlar.

Tevbe kapısını bir an olsun bizlere kapama!

Bizi, umudunu kaybedenlerden kılma!

Sarhoşumuzu ayık eyle.

Ayıklarımızı da “Her günah içki gibi sarhoşluk verseydi dünyada tek bir ayık kimse kalmazdı” diyen tiryakinin sözünden gaflet içre eyleme.

O içti, sarhoş oldu, günahı belli oldu.

Ama ben gıybet ettim, ölü kardeşimin etini yedim, ne orucum bozuldu, ne yüzüm kızardı…

İşte bu da olmadı!

Müslümanlık zor mu ne!

Dua ile!

05.01.2012

GARİBCE

---

[1] صحيح مسلم ـ مشكول وموافق للمطبوع - (6 / 89) « الْخَمْرُ مِنْ هَاتَيْنِ الشَّجَرَتَيْنِ النَّخْلَةِ وَالْعِنَبَةِ ».

[2] الاختيار لتعليل المختار - (4 / 106) ( وحرمة هذه الأشربة دون حرمة الخمر ) لأن حرمة الخمر قطعية على ما مرّ ، وحرمة هذه اجتهادية ( فيجوز بيعها وتضمن بالإتلاف )

[3] السنن الكبرى للنسائي - (5 / 101) 5156- أَخْبَرَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ ، قَالَ : أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللهِ ، عَنْ مَعْمَرٍ ، عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَارِثِ ، عَنْ أَبِيهِ ، قَالَ : سَمِعْتُ عُثْمَانَ يَقُولُ : اجْتَنِبُوا الْخَمْرَ فَإِنَّهَا أُمُّ الْخَبَائِثِ ، إِنَّهُ كَانَ رَجُلٌ مِمَّنْ خَلاَ قَبْلَكُمْ يَتَعَبَّدُ فَعَلِقَتْهُ امْرَأَةٌ غَوِيَّةٌ ، فَأَرْسَلَتْ إِلَيْهِ جَارِيَتَهَا فَقَالَتْ لَهُ : أَنَا أَدْعُوكَ لِلشَّهَادَةِ فَانْطَلَقَ مَعَ جَارِيَتِهَا ، فَطَفِقَتْ كُلَّمَا دَخَلَ بَابًا أَغْلَقَتْهُ دُونَهُ حَتَّى أَفْضَى إِلَى امْرَأَةٍ وَضِيئَةٍ عِنْدَهَا غُلاَمٌ وَبَاطِيَةُ خَمْرٍ ، فَقَالَتْ : إِنِّي وَاللَّهِ مَا دَعْوَتُكَ لِلشَّهَادَةِ ، وَلَكِنْ دَعْوَتُكَ لِتَقَعَ عَلَيَّ أَوْ تَشْرَبَ مِنْ هَذِهِ الْخَمْرِ كَأْسًا أَوْ تَقْتُلَ هَذَا الْغُلاَمَ ، قَالَ : فَاسْقِينِي مِنْ هَذَا الْخَمْرِ كَأْسًا ، فَسَقَتْهُ كَأْسًا ، فَقَالَ : زِيدُونِي فَلَمْ يَرِمْ حَتَّى وَقَعَ عَلَيْهَا وَقَتَلَ النَّفْسَ ، فَاجْتَنِبُوا الْخَمْرَ ؛ فَإِنَّهَا وَاللَّهِ لاَ يَجْتَمِعُ الإِيمَانُ وَإِدْمَانُ الْخَمْرِ إِلاَّ أَوْشَكَ أَنْ يُخْرِجَ أَحَدُهُمَا صَاحِبَهُ.

[4]  يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّمَا الْخَمْرُ وَالْمَيْسِرُ وَالْأَنْصَابُ وَالْأَزْلَامُ رِجْسٌ مِنْ عَمَلِ الشَّيْطَانِ فَاجْتَنِبُوهُ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ (90) إِنَّمَا يُرِيدُ الشَّيْطَانُ أَنْ يُوقِعَ بَيْنَكُمُ الْعَدَاوَةَ وَالْبَغْضَاءَ فِي الْخَمْرِ وَالْمَيْسِرِ وَيَصُدَّكُمْ عَنْ ذِكْرِ اللَّهِ وَعَنِ الصَّلَاةِ فَهَلْ أَنْتُمْ مُنْتَهُونَ [المائدة : 90 ، 91]

[5] يَسْأَلُونَكَ عَنِ الْخَمْرِ وَالْمَيْسِرِ قُلْ فِيهِمَا إِثْمٌ كَبِيرٌ وَمَنَافِعُ لِلنَّاسِ وَإِثْمُهُمَا أَكْبَرُ مِنْ نَفْعِهِمَا  [البقرة : 219]

Birinin ardından bir doktorumuz daha oldu

Geçen Cuma günü Samsun’daydık ve daha önce danışmanı olduğum bir öğrencimiz olan Ayhan Ak’ı doktor yapmıştık. O, “İslam Hukukunda Şerîlik” konusunu çalışmıştı.

Cuma bereketidir bugün de Ahmet Aydın’ın savunması vardı ve o da doktor oldu. el-Hamdu lillah!

Ahmed’in tez takip komisyonunda ben de var idim. Sessiz ve fakat çalışkan bir arkadaş. Şırnak’ta da görev yapıyor. Üstün takdiri hak eden bir çalışma yapmış.

Jürideki hocalarımız, yeterli övgüde bulunduktan sonra “Ancak…” diye başlayan cümlelerle eleştirilerde de bulundular. Daha çok artı beklentilerini dile getirdiler.

Ben sözü aldığımda Allah’a olan hamdimi onlarla da paylaştım. “Çünkü” dedim, “biz doktora yaptığımız zamanlar başarılı bulunmuştuk. Aradan şu kadar yıl geçmiş. Şimdi Ahmet bir tez hazırlamış pek çok açıdan bizi geçmiş, bu artı özellikler jüri üyeleri tarafından da takdir edilmiş, ama buna rağmen niye daha üstün bir başarı gösterilmemiş, eğer biraz daha çabalasaymış bunu gösterebilirmiş, bu beklentiyi karşılayabilecek yeteneği ve imkanları varmış… Arapça, Farsça ve İngilizce kaynaklardan yararlanan öğrenci, neden Urduca’yı da öğrenmemiş, neden Hindistan’a ve sömürge ilişkisi sebebiyle İngiltere’ye gitmemiş… kabilinden gerçekten ideal bir düzeyi seslendiren eleştirilerde bulundular. Haksız da değildi hani eleştiriler. Bunlar da ah bir yapılsaydı var ya… İyi de insanın bir tahammül sınırı var. Sevgili Ahmet bize ve bizden sonraki nesillere nispetle oldukça başarılı bir çalışma ortaya koymuş. Hacmin fazlalığından başka bir kusur göstermemiş… İmdi ben  Allah’a hamd etmeyeyim de  ne yapayım!”

Evet, Garibce olarak ben böyle düşünüyorum.

Ama bu yükseliş ve seviye tutturuş her öğrenci için söz konusu olmuyor elbette. Bazı öğrenciler de öylesine işte.

Bazı arkadaşlar “Hey gidi eski zamanlar!” edebiyatı yapmaya heveslidirler. Ama şu bir gerçektir ki eskiden de iyiler ve onların yanında döküntüler vardı. Şimdi de gene iyiler ve onların yanında eh işte öylesine dedirten cinsten olanlar var. Ama Garibce’yi sevindiren bir trend olarak yapılan çalışmalarda düzeyin giderek artması olmaktadır.

Bu arada akşam üzeri Şehir Üniversitesi’nde bir dostumuzu ziyarete gittiğimizde bu sevincimi ve Ahmed’in başarısını onunla da paylaşmak istedim. Hiç benim aklıma gelmemişti, ama o bir şey söyledi ve “Hocam, sizin zamanınızda da Hüccetullah henüz tercüme edilmemişti” dedi. Ahmed’in tezi “Şah Veliyyullah ed-Dihlevî ve Dihlevîlik” idi. Öyle ya Dihlevî’ye ait Hüccetullah’ın tercümesine ben iki yılımı vermiştim. Ve onlarca çalışma da bu tercüme sonrasında yapılmıştı.

Sonra düşündüm de biz vaktiyle biraz da Ahmed’lerin tezleri için mi çalışmışız ne! Şâtıbî’nin el-Muvâfakât’ı, Gazzalî’nin el-Mustasfâsı gibi ilmî tercümeler kendilerinden sonrası için işi nispeten kolaylaştırmış oluyordu. Öyle ya! Eğer bilimde bir ilerleme olacak ve geleceğimize doğru uzayan bir yol açılacaksa, önce mevcut çukurların doldurulması, engellerin kaldırılması ve arazinin tesviyesi gerekiyor. Bir öncekiler bir sonrakiler için bu işi yapmışlarsa, sonrakilerin semerelerinde onların da hakkı olurdu. İlk etapta düşünemediğim bu gerçeklik, daha önceden yapmış olduğumuz ciltlerce tercümelerin pek de boşa gitmediğini, en azından belki çukurları doldurmak kabilinden bir emek sayılabileceğini aklıma getirdi de yorgunluğum biraz daha hafifledi.

Bu vesile ile bizden önce bize emek harcayan bütün hocalarımızı rahmet ve minnetle anıyor, vefat etmiş olanlara Allah’tan rahmet diliyor, hayatta olanlara sağlık ve huzur dolu uzun ömürler diliyorum.

Doktorlarımızı tebrik ediyor, daha nice yeni başarılara imza atmalarını umuyorum.

Dualarımız sizlerle olsun!

04.01.2013

GARİBCE

Ey öğrenciler! Yetmiş yıllık bir ömrü nasıl yaşayacaksınız?

 

 

Garibce, dil konusundaki vurgusunu sürdürüyor.

Bir ropörtajda anlattıkları arasında aşağıdaki bölümü bu vesile ile sizlerle paylaşmak istedi.

Cümlenize selam olsun!

 

03.01.2013

GARİBCE

 

 

B:

Teşekkür ederim Hocam. Son olarak sizin bize, yani benim gibi öğrenci arkadaşlarıma söylemek istediğiniz bir şeyler var mı?

M.E:

Ben size diyorum ki, bugün de sınıfta söyledim; kadınların ortalama seksen ömürleri var. Şimdi bu seksen yıl ömrü nasıl geçireceksiniz, değil mi? (Gülüyoruz. Evet, nasıl geçireceğiz hocam, diyorum)

Şimdi yaşınız yirmi, daha altmış sene var önünüzde. Şimdi bu altmış seneyi böyle dolu dolu ve özgüvenle yaşayabilmeniz, çocuklarınız öğrencilerinizin karşısında dik durabilmeniz, meslek arkadaşlarınızın yanında hakikaten saygın olabilmeniz için gelin bu ömrünüzün ekstradan 2-3 senesini ciddi olarak ilim tahsiline ayırın. Mesela bizim Arapça konusunda yeterli bir ihtimam göstermediğimiz anlaşılıyor.

 

Hâlbuki Arapça; bizim Kur’an’ımızın dili, peygamberimizin dili, mirasın dili ve bugün de hala aynı şekilde önemini sürdüren bir dil. Mesela bunu öğrenme konusunda çok gevşek davrandık ve hala davranıyoruz. Hâlbuki yarın İslam adına söyleyeceğin bir şeyin kendin tarafından söylenmesi maksut olacaksa, yani hep birilerinin ağzıyla konuşmayacaksak bizim bu dili öğrenmemiz lazım. Bu dille ilgili çok sağlam temeller atıp ilimlerimizi tahsil etmemiz lazım ve ben az önce de ifade ettim ya sadece bizim kendi ilimlerimizle de sınırlı kalmaksızın. Yani bir bütünün içindeki bizi kastediyorum, bir dünya haritası içinde İslam’ın, bir Dünya Tarihi içinde İslam Tarihi’nin, bir Dünya Dinleri içinde İslam Dinini kastediyorum. Bunu tahsil için bir iki senenin zararı yok, ekstradan da olsa ayırın zamanınızı. Bu kadar ömrü nasıl geçireceksiniz (gülüyoruz).

Eğer bunu yaparsanız. Yani bir iki sene boyunca sıkıntı çeker de iyi okumalar yapıp kendinizi yetiştirirseniz, o ömrünüz boyunca alnınız açık olur duruşunuz dik olur. Söylediklerinizi kendiniz söylersiniz, onun bunun ağzıyla söylemezsiniz. Ben bunu söylüyorum ve bunu arzu ediyorum, böyle olsun istiyorum.

Tabi bu himmetle ilgilidir, olmayacak bir şey yok. Dağ ne kadar yüksek olursa olsun yol onun üzerinden aşar gidermiş. Yeter ki insanların himmeti olsun. Dediğim gibi sizlerin yaşı yirmili yaşlar yani hayatın başındasınız. Efendim ilerde ben bunu telafi ederim diyorsanız yani bugünkü imkânı

kullanmadan ilerde yarın diye hep ileriye doğru atıyorsanız, eskilerden birinin bir sözü var: “Bazı gafiller vardır ki yarın olsa da bir iş işlesek derler. Hiç düşünmezler ki bugün dünün yarınıdır. Bugün ne işlemiştir ki yarın onu işleye.”

B:

Sözünüze ilminize sağlık hocam Allah razı olsun.

Bir yeni yıl ver, ilk günü tatil olsun!

Yeni yılda da gücük gücükler inekler bicikler…

Hocanın biri minberde bir kabahat işlemiş. Utancından yerlere geçmiş ve kimsenin yüzüne bakamaz olmuş. Bakmış olacak gibi değil, tası tarağı toplamış, sarığı cübbeyi heybesine koymuş ve terk-i diyar etmiş. Aradan on- on beş yıl geçmiş, demiş kendi kendine “Herhalde artık unutulmuştur, şunun şurasında işlenen bir kabahat ve üzerinden yıllar geçti. Gidip eş dost ziyarette bulunayım, hani bayağı da özlemişimdir!” demiş ve dediğini de yapmış ziyaret üzere köye gitmiş. Köyün girişinde on on beş yaşlarında bir çocuk görmüş, “Evladım! De hele senin adın ne, kaç yaşındasın, kimlerdesin?”

Çocuk, “Amca!” demiş “Benim adım Dursun, yaşımı bilmiyorum ama bizim hocanın minberde kabahat işlediği sene doğmuşum…”

Hoca bakmış unutulma şöyle dursun, tarih başlangıcı yapmışlar.

İnsanlar, mücerret (soyut) bir kavram olan zamanı zihinlerinde algılayabilmek için böylesine müşahhas (somut) olayları milad (başlangıç) yaparlar.

Hz. Peygamber’in doğumu da Fil yılındadır. Malum Ebrehe, Yemen’de inşa ettiği kendi kilisesini terviç amacıyla, şöhretine engel gördüğü Kabe’yi yıkmak için, önünde fillerin de bulunduğu büyük bir ordu ile Mekke üzerine yürümüş, fakat muvaffak olamamış Ebabil kuşlarının attıkları siccîl taşlarıyla yer ile yeksan olmuşlardı. İşte bu büyük olay, o zamanlar tarih için bir milad olmuştu.

Bir sinek bir kartalı Salladı vurdu yere 

Yalan değil gerçektir Ben de gördüm tozunu 

İlk başta Müslümanlar değişik ülkelere göçmüşler ve sonunda da topyekun Yesrib’e hicret etmişler ve orasını Medinetü’n-Nebî daha sonra kısaca Medine (Müslümanlar nezdinde tam adıyla el-Medîne el-Münevvere) kılmışlar ve yeni bir tarih yazımına başlamışlardı. Halife Ömer, bu olayın yeni bir doğuş (milad) olduğunu görmüş ve Müslümanların tarihini hicret ile başlatmıştı.

Artık hicretten önce, hicretten sonra şeklinde tarih düşülmeye başlanmıştı. Bu durum asırlar boyu devam etmişti. Müslümanlar ikbal dönemlerinde bu takvimi iftiharla kullanmışlar ve herhangi bir sıkıntı duymamışlardı. Tanzimat’la birlikte takvimler çeşitlenmeye başlamıştır:

Halihazırda çeşitli takvimler kullanmaktayız:

1. Hicrî kamerî takvim. Bugün için 20 Safer 1434

2. Hicrî Şemsî Takvim: Buna Rûmî takvim de denir: 20 Kanun-ı evvel 1428

3. Miladî takvim: 02 Ocak 2013

1. Hicrî kamerî takvim: Hz. Ömer tarafından Hicret'in 17. yılında alınan kararla Hicret'in olduğu sene başlangıç yılı ve o yılın muharrem ayı da (16 Temmuz 622) Hicri Kameri Takvim'in yılbaşısı kabul edilmek suretiyle oluşturulmuştur. Ayın hareketleri esas alınan bir takvimdir. Ay, dünya etrafında 12 defa döndüğü zaman bir kameri sene olur ve 354.367 gündür (354 gün 8 saat 48 dakika 34.68 saniyedir).

2. Hicrî Şemsî (Rumi) Takvim; Miladi 1840 - Hicri 1256 yılına kadar Hz. Muhammed'in Mekke'den Medine'ye hicretini başlangıç kabul eden ve ayın dünya çevresinde dolanımını esas alan 354.367 günlük Kameri Takvim sistemi üzerine, Miladi 1840 - Hicri 1256 yılından itibaren de dünyanın güneş etrafında dolanımını esas alan 365.2422 günlük Şemsi Takvim sistemi üzerine kurulmuş karma bir takvim sistemidir.

3. Milâdî takvim: Güneş takvimi: 13. Papa Gregorius’un emriyle 1582 yılında Jülyen Takvimi'nde reform yapılmış ve düzenleme sonucu bazı değişiklikler yapılmış ve Hz. İsa’nın doğumunu takvim için (Milad) başlangıç olarak kabul edilmiştir. Sonuçta bu takvim Hıristiyanlık dünyasında ve zamanla dünyanın büyük bir çoğunluğunda kabul görmüştür.

Dünya, güneş etrafında bir defa döndüğü zaman bir miladi sene olur ve Gregoryen Takvimi'ne göre bir yılın ortalama süresi 365.2425 gündür.

Gregoryen takvimindeki; mart, mayıs ve ağustos ay adları Roma, şubat, nisan, haziran, temmuz ve eylül ay adları Süryani, ekim, kasım, aralık ve ocak ay adları ise Türkçe kökenlidir.

Osmanlı döneminde 8 Şubat 1332 tarih ve 125 sayılı kanunla Jülyen Takvim esaslı Rumi Takvim yürürlükten kaldırılarak, Gregoryen Takvimi'ne geçilmiştir.

125 sayılı Kanunun uygulaması söyle olmuştur:

a) 15 Şubat 1332 tarihini 1 Mart 1333 (miladi 1917 yılı) günü takip etmiş, böylece tarihten 13 gün silinerek gün sayısındaki hata düzeltilmiştir (sıfırlanmıştır).

b) 1333 Rumi yılı teknik sebeple 1 Mart'tan başlamakla beraber 10 ay devam ederek, 31 Kanunievvel (Aralık) 1333 (miladi 1917) günü sona ermiş ve 1 Kanunusani (Ocak) 1334 =1 Kanunusani (Ocak) 1918 olarak başlatılmıştır. 1840 yılından beri Jülyen usulüne göre yürüyen mali ve resmi muamelattaki tarihi kayıtlar, 1918 tarihinden itibaren Gregoryen usulüne göre devam ettirilmiş ve yılbaşı 1 Ocak tarihine alınmıştır. 1334 Rumi (1918 Miladi) yılından itibaren, Rumi ve Miladi takvimlerdeki ay ve gün farkı kalmamış aynı olmuştur. Artık sadece sene farkı vardır (584 yıl).

Cumhuriyette Miladi takvime 26 Aralık 1925′de geçildi. 1 Martta başlayan Mali takvim uygulaması ise 1983′e kadar devam etti.

Halk arasında baba hesabı olarak bilinen takvim miladî takvimden on üç gün sonra gelir. Bu farklılık, yapılan resmî tadilatın halk nezdinde fazla yer etmediğini gösterir. Ayların adı da farklıdır.

Ocak    =          Zahmeri ( aslı Zemheri ),

Şubat   =          Gücük (güdük yani ),

Mart    =          Mart,

Nisan   =          Abrıl,

Mayıs  =         Mayıs,

Haziran =        İlk Temmuz,

Temmuz =       Orta Temmuz,

Ağustos =        Son Temmuz,

Eylül    =          İlk Güz,

Ekim    =          Orta Güz,

Kasım =          Son Güz,

Aralık =          Garaaş (aslı Karakış)

Aylar, mevsimleri ve hava durumunu da bildirecek şekilde isimlendirilir ya da nitelendirilirdi.

Garaaş (Karakış)

“Gücük gücükler inekler bicikler”.

“Mart martlar tavuklar yumurtlar”. “Mart kapıdan baktırır, kazma kürek yaktırır”

“Kork abrılın beşinden, camızı ayırır eşinden!”

Haziran, bozaran.

Yeni karşılıklar olarak da öneriler olmuş:

Temmuz: Biçim
Ağustos: Derim
Eylül: Verim
Ekim: Ekim

Daha önce ay ve gün hesabıyla Gregoryen takvimine geçildiğine göre 1926 yılındaki devrim, sadece yıl ile sınırlı olmuştur.

Batı’nın her alanda güçlü hale gelmesi sonucunda, diğer milletler kendilerini Batı’yı dikkate alarak hizaya sokmuşlar, bunun sonucunda biz de takvim de dahil olmak üzere tatil günlerini, alfabeyi, ölçü ve tartı birimlerini… vb. olduğu gibi onlardan almıştık. Artık biz de böylece Batılı olmuştuk. (Bu arada mesela İngilizlerin hâlâ kendi ölçü birimlerini kullanmaya devam ettiklerini de hatırlayalım. Uzunluk birimleri olarak inç, yarda, mil, kara mili, deniz mili vs.; hacim olarak galon, ons, pint vs. ve kütle olarak libre, pound vb. gibi )

Ama unutulan bir şeyler vardı galiba. O da milletin bu değişimlere ayak sürümesi ve göbek bağı ile bağlı olduklarına inandıkları değerlerine sahip çıkmaları idi.

Onlarca sene geçti, bu devrimlerden kimi tuttu kimi ise tutmadı.

Suyu, dağdan aşırmak olası değil, onun işi kendisine enginlerde bir yatak bulmak ve oradan akıp gitmek. O anlamda suyu sonsuza dek kimse tutamaz. Erinde geçinde o yatağını bulur, tabii seyri içinde akar gider.

Bu bağlamda bizim şu ya da bu takvimle esasta bir sorunumuz olmaz. İbadetlerimizi hicrî-kamerî takvimle yapıyoruz, o yüzden de ayın hareketlerini esas alan bu takvimle bağımız hiç kesilmeden elbette devam edecektir. Güneşin hareketlerini dikkate alan yıl hesabına gelince, bunda başlangıç ha milad olmuş, ha başka bir olay olmuş doğrusu çok da önemli değil.

Yalnız bir senkronize sorunu olabilmektedir.

Söz gelimi biz İmam-Hatip ve İslamî İlimlerde, bugün için İlahiyat fakültelerinde İslam’ı ve tarihini hicrî takvim üzerinden tahsil ve tedris ediyoruz. Osmanlı’ya gelince Miladî takvim devreye giriyor. Öğrenci bu arada bir kopukluk hissediyor ve kolay kolay aradaki yüzlerce senelik kopukluğu zihninde vehle-i ûlâda gideremiyor. Endülüs Emevî tarihini (yıkılış tarihi: 1492) hicrî tarihle okumuşsa ve Osmanlı tarihini (İstanbul’un fethi 1453) de Miladî tarihle okumuşsa bunların eş zamanlı bir arada varlıklarını sürmüş olabilecekleri, birinin kuruluş ve yükseliş dönemleriyle ile diğerinin düşüşünün aynı zamana denk geleceği imkanını öğrenci kendiliğinden zihninde canlandıramıyor. Tarihe iki ayrı zaman tünelinden gidiliyor ve bunlar birbirinden ayrı imiş gibi oluyor. İkiye bölünmüşlük yaşanıyor.

Bunun dışında yılbaşının Milâd esas alınarak belirlenmesinin Garibce nazarında dinî bir sakıncası yoktur. Bu tamamen baskın kültürün dünya ölçeğinde bir hegomanyasından başka bir şey değildir. Bugün Latin harflerini kullanıyoruz ve alıştık ve benimsedik de. Arap harflerine göre birçok konuda üstünlüğü de vardır denilebilir de. Söz gelimi Arap harflerinde sesli harfler yoktur, bu harekelerle karşılanır. O yüzden özellikle bir kalıba dahil olmayan yabancı isimlerin Arap harfleriyle yazılmış olması halinde doğru okunabilmesi çok çok zordur ve hatta bazen imkansızdır. Oysa Latin harfleri böyle bir iltibasa imkan vermez. İdeolojik davranmayıp da işin hakikatini kavrayanlar Latin alfabesini -eksik bir kaç harf eklenmesiyle- bizim ihtiyacımızı karşılamaya yeterli görebilirler.

Bu devrimlerden bazıları da var ki sadece Kanunlarda yer almış ama gerçek hayatta karşılık bulamamıştır.

Şimdilerde, yılbaşı kutlamalarını dinsel görüp bir tepki ile dinsel içerikli alternatif kutlamalara heves eden gruplar vardır. Garibce nazarından bu tepkisel tavır da uygun değildir.

Baskın kültüre karşı çıkmak, aynı günü bir başka şekilde kutlama ile olmamalı. Hele bir de esasen onda olmayan bir özellik yükleyerek, o günü kutlamanın küfürle özdeş olacağı gibi olumsuz yüklemeler ile bu hiç olmamalıdır.

Bugün yılbaşı kutlamalarının belli bir din ile doğrudan bir ilgisi yoktur. Ama bir olgu olarak bu kutlamalar, “Tarihin Sonu” gibi lanse edilen baskın Batı kültürünün yerel dünya kültürleri üzerinden bir silindir gibi geçmesi ile eş anlamlıdır.

Bütün dünya milletleri bu silindirin üzerinden geçmelerinin ardından aynaya bakıyorlar da artık kimin kim olduğu ayrılamaz oluyor. Böylece tüm dünya halkları bir birine ala kargaların birbirine benzedikleri gibi benzer hale geliyorlar.

“Farklılıklarımız zenginliklerimizdir” şeklindeki sözlerin bir slogandan öteye meğer hiçbir gerçekliğinin olmadığını bu şekilde bir daha iyi anlıyoruz.

Bizi biz yapan değerler, bizim görünür yüzümüz değil, o yüzün arkasındaki özümüz olmalıdır.

O özü beslemek ve geliştirmek ise bu küresel silindirin altından pestil gibi çıkmak değil, daha başka şeyler olmalı.

Bu, Batının ölçerlerinin henüz daha ölçemediği bambaşka değerler ile olmalı.

Bunların başında da özgürlük teraneleri ile boynumuza geçirilen Batı’ya ubudiyet boyunduruğunun atılması, boğazımıza geçirilen tutsaklık halkasından kurtulma olmalıdır.

Bu ise ancak ve ancak Allah’a kulluk ile, zoraki kulluktan gönüllü kulluğa yükselmekle olabilecek bir şeydir.

Çünkü Allah’a kul olan kişi ancak gerçek anlamda özgürlük düzlüğüne çıkabilir.

Onlar, kulluğumuzu özgürlüğümüze en büyük engel görürler ve bu onların açısından doğrudur. Çünkü onların bu gibi değerleri ölçebilecek değer ölçerleri yoktur. Bu değerler onların ne kilolarıyla, ne litreleriyle ne de metreleriyle ölçülebilir. Hangisine vursan hepsinde de sıfır çıkar.

O yüzden siz yüzünüzü özünüze çevirin, özünüzü de sadece O’na!

Yıl bitmiş, yenisi başlamış. Garibce’nin neyine!

Hele yılın başında tatil yapmak, benim neyime.

Yıl boyu çalıştık ve bu gün yılın son günü: Bu gün işi bırakalım ve yıl boyu yaptığımız işlerin bir muhasebesini yapalım ve önümüzdeki yıla neleri yetiştirdik, neleri aktardık, neler yapmamız gerekecek… şeklinde bir anlayışla yılın son günü tatil yapılsa az çok anlarım. Ama henüz başladığımız bir yılın ilk gününün tatil yapılması benim Garibce aklıma bir türlü yatmıyor. Avantaya alışmış bir millet. Daha işi yapmadan, hatta işi görmeden avans istiyor. Beleşçi millet, hak etmeden ne verilirse alıyor, bunun bir götürüsünün olabileceğini hiç mi hiç hesaba katmıyor.

“Haram helal ver Allah’ım Senin kulların yer Allah’ım” hesabı tatil olsun da ne olursa olsun, nasıl olursa olsun. İsterse daha hiçbir gününde çalışmadığımız senenin başında olsun… Biz onu güzelce bir geçiririz, izahı için de sen bizden yeter ki kılıf iste, nasıl olsa ona da bir izah kılıfı buluruz.

Bu işleri biz iyi biliriz.

Allah’ım, bütün günlerimizi, bütün haftalarımızı ve aylarımızı, bütün yıllarımızı mübarek eyle. Ömrümüze bereket ver! İşlerimizi asan eyle. Hesabını veremeyeceğimiz tek bir günü geçirmemize fırsat verme! Sen bu yılda da bize sahip ol! Bizi kendi halimize koma!

02.01.2013

GARİBCE

Etliye sütlüye karışmamak

Yahudiler, ehl-i kitap olması hasebiyle ümmî Araplar arasında üstün bir imaja sahip idiler. Onlar kitap sahibi olmalarına karşın Araplar “ümmî” idiler, daha analarından doğdukları hal üzere bulunuyorlardı; ne kitapları vardı, ne elleri kalem tutardı. Yahudiler, bu anlamda onlara fark atardı. Yesrib’de birçok Arap, kendileri benimsemediği halde çocuklarını Yahudilere verirler ve onlar gibi yetişmelerini isterlerdi.

En önemli inançlarından biri de bekledikleri Mesih’in gelmesi ve dünyaya yeniden bir nizamat vermeleriydi. 

Aslında bekledikleri Mesih gelmişti, ama onun “ümmîler” arasından çıkması kabul edilebilir değildi. Nitekim kabul etme bir tarafa, en azılı düşmanlığı onlar gösterdiler, birçok kez suikast teşebbüsünde bulundular, kaç defa hıyanet edip arkadan vurma girişimleri oldu.

Yahudilik birçok sürgüne rağmen varlığını korudu. Bu büyük ölçüde bir “Kitab”a ve şeriata sahip olmalarının bir sonucu idi.

Ne var ki şeriatları katı idi ve bu haliyle evrensel olma imkanı da yoktu. Nitekim bizzat Kur’an’da da işledikleri zulüm, insanların mallarını haksız yollarla yemeleri ve aldıkları riba yüzünden kendilerine esasen helal olan birçok şeyin haram kılınmış olduğu söylenir.[1]

Haram olanlar arasında İsrail’in (Yakub) en çok sevdiği yiyecek olan deve eti de vardır. Rivayete göre bir adakta bulunmuş ve gerçekleşmesi halinde kendine en çok sevdiği yiyeceği haram kılacağını söylemiş ve bunun sonucu olarak da deve etini kendisine haram kılmıştı. Çocukları ve torunları da babalarının bu seçimine saygı göstermişler ve sonunda da Allah onlara bunu haram kılmış.

Bu haramlar arasında “Oğlağı anasının sütünde haşlamayacaksınız.” (Mısır'dan Çıkış 23: 19)  ayeti fahvasınca etli ve sütlüyü bir arada yememek de vardır. Hatta o kadar var ki Yahudiliğe göre etli ile sütlü gıdaların aynı anda yenilmesi, aynı kaplarda pişirilmesi yasaktır. Etli yiyeceklerin piştiği kaplar ve sütlü yiyeceklerin piştiği kaplar, tabaklar, kaşık ve çatallar ayrı olmalıdır.  Bu yüzden İsrail'deki Mc Donalds'larda milkshake ve cheeseburger satılmaz. Kafelerde, sütlü kahve içilen mekanlar ayrıdır. Türkiye Musevileri döneri ayransız, iskenderi yoğurtsuz tüketirler.

Bizim dilimizdeki “etliye sütlüye karışmama” deyimi muhtemelen bu kültürden geçme olmalıdır.  Etliye ve sütlüye karışmak hataya düşmek ve günah işleme olduğundan, öylesine muhataralı şeylere karışmamak ve gündelik hayatta risk alıcı davranışlara girmemek, hele topluma bu anlamda nizamat vermeye kalkışmamak bir tercih şekli olmuştur.

Keza “neme lazımcılık”, “Bana değmeyen yılan bin yaşasın”, “Ak koyun ak bacağından, kara koyun kara bacağından asılır” yahut “her koyun kendi bacağından!” gibi öz deyişler, tepki gösterilmesi gereken yer ve hallerde uzak durmayı selamet için salık veren bir davranış biçiminin dile vuran tezahürleri olmaktadır.

Oysa insan ve hele hele müslüman olmak, sorumluluk almak demektir. Sokak ortasında koca, karısına meydan dayağı çekebiliyorsa veya elindeki bıçakla karısını delik deşik ediyorsa ve buna da kimsenin gıkı çıkmıyorsa etli sütlü meselesinde oldukça mahir olduğumuzu gösteriyor. Bana değmeyen yılan bin yaşaması halinde onun büyüyüp kocaman bir ejderhaya dönüşeceği ve herkesi yuttuktan sonra da sıranın bize gelip bizi de yutacağı gerçeğini önceden akıl edip, ona göre davranıp sorumluluk almak gerekir.

Kötülükler, yayılma istidadındadır. Bazı şeylerin şüyuu vukuundan beterdir. Dolayısıyla henüz yayılmadan, şüyu bulmadan ne kadar kötülük varsa, ne kadar münker varsa onların karşısına dikilip durmak ve sırayla el ile, dil ile ve kalp ile tepki göstermek lazımdır. Bu kendi esenliğimiz ve gelecekteki emniyetimiz içindir aynı zamanda. Çünkü sonuç itibariyle bütün insanlık aynı gemide yaşıyoruz ve aynı geleceğe doğru yol alıyoruz. Hal, hepimizin hali, gelecek de aynı şekilde hepimizin ortak geleceği. Huzurumuz ve güvenimiz ise hepimizin ortak huzur ve güveni. Kaos ortamında sükunet, kavga ortamında barış, güvensizlik ortamında esenlik mümkün değildir. Ya hepimiz mutluyuzdur ya da hiçbirimiz.

Gelin bu yıl etliye sütlüye az da olsa karışın! Bakarsınız mutluluk ve ağız tadı bunda gizlidir.

Mutlu yıllara!

Dua ile!

01.01.2013

GARİBCE

---

[1]  فَبِظُلْمٍ مِنَ الَّذِينَ هَادُوا حَرَّمْنَا عَلَيْهِمْ طَيِّبَاتٍ أُحِلَّتْ لَهُمْ وَبِصَدِّهِمْ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ كَثِيرًا (160) وَأَخْذِهِمُ الرِّبَا وَقَدْ نُهُوا عَنْهُ وَأَكْلِهِمْ أَمْوَالَ النَّاسِ بِالْبَاطِلِ وَأَعْتَدْنَا لِلْكَافِرِينَ مِنْهُمْ عَذَابًا أَلِيمًا [النساء : 160 ، 161]